Hafriyat Toprağı, İnşaat ve Yıkıntı Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği, yıkımdan çıkan atığın kaynağında ayrılmasını, taşınmasını ve döküm iznini düzenler. Yıkımda 2 tondan fazla atık çıkacaksa ilçe belediyesinden Atık Taşıma ve Kabul Belgesi alınır ve konteyner yerleştirilmeden yıkıma başlanmaz. Bursa'da bu başvurular Hafriyat Yönetim Bilgi Sistemi (HYBS) üzerinden yürür.
Yönetmelik 18 Mart 2004 tarihli ve 25406 sayılı Resmî Gazete'de yayımlandı; tek değişikliği 9 Ekim 2021 tarihli ve 31623 sayılı Resmî Gazete'dedir. Bazı depolama hükümleri 2010'da Atıkların Düzenli Depolanmasına Dair Yönetmelikle yürürlükten kalktı.
Yıkımı hangi maddeler doğrudan ilgilendirir?
| Madde | Hüküm |
|---|---|
| md. 5 | Atıkların kaynağında ayrılması ve seçici yıkım esastır; hafriyat toprağı ile inşaat ve yıkıntı atığı karıştırılmaz. |
| md. 9 | Atık üreticisi faaliyete başlamadan önce Atık Taşıma ve Kabul Belgesi almakla yükümlüdür. |
| md. 16 | 2 tondan fazla atıkta belediyeye başvurulur ve konteyner yerleştirilir; konteyner yerleşmeden yıkıma başlanamaz. Konteynere tehlikeli atık atılırsa o atığın tamamı tehlikeli atık sayılır. |
| md. 18 | Yıkımdan önce mücavir alanda belediyeden, dışında mülki amirden yıkım izni alınır. Bugün bunun karşılığı yıkım ruhsatıdır. |
| md. 19 | Kapı, pencere, dolap, kaplama, yalıtım gibi geri kazanılabilir malzemeler ve tehlikeli atıklar yıkımdan önce ayıklanır. |
| md. 22 | Asbest, boya, florasan, cıva, asit gibi tehlikeli atıklar ayrı toplanır. |
| md. 23 | Büyükşehirde belge ilçe belediyesinden alınır; 3 bölüm ve 4 nüshadır, denetimde gösterilir. |
| md. 24 | Taşıyıcı belediyeden Taşıma İzin Belgesi alır; araçlar sarı renkli olur ve üzerinde "İnşaat/Yıkıntı Atığı Taşıma Aracı" yazar. |
Aynı ilkeler Binaların Yıkılması Hakkında Yönetmelikte de tekrarlanır: müteahhit atığı kaynağında ayırır, önce yeniden kullanım sonra geri kazanım sağlar ve atığı çevre lisanslı tesislere gönderir. Sahada ayrıştırmayı nasıl kurduğumuzu seçici yıkım ve atık ayrıştırma sayfamızda anlatıyoruz.
Atık Taşıma ve Kabul Belgesi ne zaman ve nereden alınır?
Yıkımdan 2 tondan fazla atık çıkacaksa, işe başlamadan önce alınır. Bursa bir büyükşehir olduğu için başvuru ilçe belediyesine yapılır. Belgenin üretici, taşıyıcı ve tesis nüshaları vardır; araç denetimde durdurulduğunda gösterilmesi gerekir. Osmangazi Belediyesi yıkım ruhsatı başvurusunda bu belgenin tahsilat makbuzunun aslını istiyor; ruhsat sırası için yıkım ruhsatı rehberimize bakın.
Bursa'da HYBS süreci nasıl işler?
Bursa Büyükşehir Belediyesinin Hafriyat Yönetim Bilgi Sistemi 1 Mayıs 2022'den beri kullanılıyor. Belediyenin tarif ettiği akış yedi adımdır:
Kayıt
Müteahhit (atık üreticisi) sisteme kaydolur.
Başvuru
Başvuru yapılır; taşıyıcı firma ve araç plakaları seçilir.
İlçe kontrolü
İlçe belediyesi başvuruyu kontrol eder ve kübajı girer.
Tahakkuk ve ödeme
Tarifeye göre tahakkuk BURKENT A.Ş.'ye gider, ödeme yapılır.
Final onayı
İlçe belediyesi onay verir.
Döküm
Taşıyıcı QR kodla izinli depolama sahasına döküm yapar.
Temiz Belgesi
Atığın tamamı getirildiğinde sistem Temiz Belgesi üretir.
Kayıt adresi, ücret tarifesi ve BURKENT tahakkuk usulü değişebildiği için başvuru öncesinde büyükşehir ve ilçe belediyesinden teyit edilmelidir. Döküm sahalarını Bursa hafriyat döküm sahaları yazımızda derledik; taşıma ve saha düzeltme hizmetini hafriyat ve saha temizliği sayfamızda bulabilirsiniz.
Yönetmelikteki hangi atıflar eskimiştir?
Metin 2004 tarihli olduğu için bazı atıfları güncel değildir:
- md. 19, asbest için 26 Aralık 2003 tarihli eski Asbest Yönetmeliğine atıf yapar. O yönetmelik 25 Ocak 2013 tarihli, 28539 sayılı yönetmelikle kaldırıldı; uygulamada güncel kurallar geçerlidir. Ayrıntı asbest yönetmeliği sayfamızda.
- md. 20–21, gürültü ve hava kalitesi için 1986 tarihli yönetmeliklere atıf yapar; bunlar da yürürlükte değildir. 21. maddedeki cephenin yırtılmaz, tutucu fileyle kapatılması kuralı ise geçerliliğini korur.
Bu atıfları görüp "eski kural geçerli" sonucuna varmamak gerekir. Yıkım sahasındaki toz ve gürültü tarafında bugün Binaların Yıkılması Hakkında Yönetmelik ve TS 13883 uygulanır.
Sık Sorulan Sorular
Yeni bir inşaat ve yıkıntı atıkları yönetmeliği çıktı mı?
Hayır. 30 Eylül 2026 itibarıyla mevzuat.gov.tr'de yürürlükte olan metin 18 Mart 2004 tarihli Hafriyat Toprağı, İnşaat ve Yıkıntı Atıklarının Kontrolü Yönetmeliğidir. Tek değişikliği 9 Ekim 2021'de yayımlandı. Yeni yönetmelik çıktığını söyleyen kaynaklara karşı Resmî Gazete'yi kontrol edin.
Her yıkımda Atık Taşıma ve Kabul Belgesi gerekir mi?
Belge, yıkımdan 2 tondan fazla atık çıkacaksa zorunludur. Bina yıkımlarının neredeyse tamamı bu sınırı aşar. Belge işe başlamadan önce alınır ve büyükşehirde ilçe belediyesinden temin edilir.
Yıkım atığını hangi araç taşıyabilir?
Belediyeden Taşıma İzin Belgesi almış taşıyıcıların sarı renkli ve üzerinde "İnşaat/Yıkıntı Atığı Taşıma Aracı" yazan araçları taşıyabilir. Bursa'da araç plakaları HYBS başvurusunda seçilir ve döküm QR kodla kayda geçer.
Asbestli atık yıkıntı konteynerine atılabilir mi?
Hayır. Tehlikeli atıklar ayrı toplanır; konteynere tehlikeli atık karışırsa o atığın tamamı tehlikeli atık sayılır ve bertaraf yükü büyür. Asbest bu nedenle ana yıkımdan önce, yetkili ekiplerce ayrı sökülür.
HYBS'de Temiz Belgesi ne işe yarar?
Taşıyıcı atığın tamamını izinli sahaya getirdiğinde sistem Temiz Belgesi üretir. Belge, başvuruda beyan edilen atığın kayıt dışı dökülmediğini gösterir. Güncel işleyiş ve tarife için belediyeden teyit alınmalıdır.
Kaynaklar ve ileri okuma
- Hafriyat Toprağı, İnşaat ve Yıkıntı Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği (Mevzuat Bilgi Sistemi)
- Bursa Büyükşehir Belediyesi — Hafriyat Yönetim Bilgi Sistemi
- Binaların Yıkılması Hakkında Yönetmelik, konsolide metin
Mevzuat metinleri değişebilir; bağlayıcı hüküm için Resmî Gazete ve Mevzuat Bilgi Sistemi esas alınmalıdır.