Binaların Yıkılması Hakkında Yönetmelik: yürürlükteki hükümlerin madde madde özeti

Binaların Yıkılması Hakkında Yönetmelik, yapı ruhsatına tabi binaların nasıl yıkılacağını düzenleyen temel yönetmeliktir. 13 Ekim 2021 tarihli ve 31627 sayılı Resmî Gazete'de yayımlandı, 1 Temmuz 2022'de yürürlüğe girdi. Yıkım planı, yıkım ruhsatı, şantiye güvenliği, asbest, atık, gürültü ve toz kurallarını belirler; yıkımı yetki belgeli bir müteahhidin sorumluluğuna bağlar.

Yönetmelik 21 Aralık 2022 (Sayı 32050) ve 12 Ağustos 2026 (Sayı 33338) tarihlerinde değiştirildi. Aşağıdaki özet, 30 Eylül 2026 itibarıyla uygulanan hükümleri anlatır.

Yönetmelik hangi yıkımları kapsar? (md. 2)

Yapı ruhsatına tabi bina türü yapılar ile istinat benzeri yapıların yıkımını kapsar. Şu yıkımlar kapsam dışıdır:

• 7269 sayılı Kanun kapsamındaki afet yıkımları,
• 6306 sayılı Kanun md. 6/A/1 kapsamındaki re'sen yıkımlar,
• İmar Kanunu md. 32 kapsamındaki kısmi yıkımlar ve idarenin 3194 kapsamında yaptığı yıkımlar,
• 2863 sayılı Kanun kapsamındaki tescilli yapılar.

Kapsam dışı yıkımların bir kısmında yıkım yöntemine ilişkin md. 11 ve bazı bölümler yine uygulanır (md. 2/3). İmar Kanunu tarafı için md. 32 ve 39 özetimize bakabilirsiniz.

Yıkımı kim yapar, fenni mesul ne zaman aranır? (md. 5)

Yıkım ruhsatını ilgili idare düzenler. Yıkım, Müteahhit Yönetmeliğine göre yetki belge numarası almış ve uygun sınıfta bir müteahhidin sorumluluğunda yapılmak zorundadır; müteahhidin istihdam ettiği bir şantiye şefi bulunur. Uygun sınıfın ne demek olduğu Y1, Y2 ve Y3 grupları sayfasında açıklanıyor.

• Fenni mesul: İnşaat mühendisi üstlenir. Bugün bina yüksekliği 21,50 m'den az binalarda aranmaz; patlayıcıyla yapılan yıkımlarda ve ikiden fazla bodrum katı olan binalarda zorunludur.
• Asbest ve seçici yıkım: Asbest ve benzeri tehlikeli kimyasal içeren imalatlar sökülüp uzaklaştırılmadan ve seçici yıkım yapılmadan ana yıkıma geçilemez.
• Kültür varlığı yakınlığı: Etkileşim ve geçiş sahasında ruhsattan önce Koruma Bölge Kurulu veya Komisyonunun uygun görüşü alınır.
• Müellif şantiye şefliğini üstlenebilir.
• Aykırılıkta İmar Kanunu md. 42/3'e göre idari para cezası uygulanır.
• Afet ve acil durumda yıkıma arama-kurtarma bittikten sonra başlanır.

Yıkım planını kim hazırlar? (md. 6)

Müteahhit, yıkım planını müellife, yani bir inşaat mühendisine hazırlatır. Plan TS 13633'e uygun olmalı ve EK-2'ye göre düzenlenmelidir. Plana şunlar eklenir:

• EK-3 formatında atık yönetim planı (çevre görevlisi veya çevre mühendisi hazırlar),
• toz önlemleri,
• patlayıcıyla yıkımda patlatma raporu ve akustik rapor.

Komşu yapıda hasar riski varsa mevcut durum tespit raporu hazırlanır; bitişik binanın temel kotunun altına tedbirsiz inilemez. Projesi olmayan binalarda röleve çıkarılır. Plan içeriğini yıkım planı nasıl hazırlanır yazımızda örnekledik.

Yıkım ruhsatı nasıl ve ne kadar sürede düzenlenir? (md. 7)

Eksiksiz başvuruda ruhsat en geç 15 gün içinde düzenlenir. Eksik varsa idare 10 gün içinde yazıyla bildirir; eksik giderilince ruhsat 5 gün içinde verilir. Başvuru belgeleri ve adımlar yıkım ruhsatı rehberimizde ayrıntılı anlatılıyor.

Yıkım planı aranmayan yıkımlarda Müteahhit Yönetmeliğine göre müteahhit de aranmaz.

Şantiyede hangi önlemler zorunlu? (md. 8, 9)

• Şantiye çevresi en az 2,5 m yüksekliğinde seyyar veya sabit paravanla çevrilir; giriş ve çıkış kontrol altında tutulur.
• Sağlık ve Güvenlik İşaretleri Yönetmeliğine uygun işaretleme, yangın ve ilk yardım donanımı ile haberleşme sistemi bulunur.
• Cephe koruyucu iskele ve yırtılmaz, tutucu file ile kapatılır.
• İdare komşu parsellere en az 3 gün önce duyuru yapar; patlayıcıyla yıkımda halkı 7 gün önceden bilgilendirir.
• Fenni mesul aykırılığı idareye derhal bildirir; idare yıkımı durdurabilir ve durdurma süresi ruhsat süresine eklenir.

Yıkım bittikten sonra ne yapılır? (md. 10)

İdare, yıkımdan sonra en geç 30 gün içinde TS 13264'e göre Yanan ve Yıkılan Yapılar Formu düzenler. Form tapuya ve il müdürlüğüne gönderilir, bina kodu UAVT'den düşülür. Tapudaki sonraki adımlar için cins değişikliği yazımıza bakabilirsiniz.

Yıkım hangi yöntemle yapılır? (md. 11, 12)

• TS 13633'teki tekniklerden yapıya uygun olanı seçilir.
• Bitişik nizamda, mümkünse kısmen veya tamamen elle yıkım esastır.
• Tam yıkım çatıdan temele, yukarıdan aşağıya yapılır; alt kat düşey taşıyıcılarından başlanamaz; ara verilirken askıda blok bırakılmaz.
• Makineler TS 13633'e uygun olmalı, operatörlerin mesleki yeterlilik belgesi bulunmalıdır.

İş güvenliği tarafı (md. 13) yıkımda İSG sayfamızda ele alınıyor.

Atık, asbest, gürültü ve toz için ne öngörülür? (md. 14–18)

• md. 14: Müteahhit atıkları kaynağında ayırır, önce yeniden kullanımı sonra geri kazanımı sağlar, atıkları çevre lisanslı tesislere gönderir, dere yataklarına döküm yapmaz.
• md. 15 Seçici yıkım: Asbest ve tehlikeli atıklar, kapı-pencere, sıhhi tesisat, metal, ahşap, alçı, kiremit, tuğla, gazbeton, cam, PVC ve PU, yalıtım malzemeleri ve doğal taş ayrılır.
• md. 16 Asbest: Yıkımdan önce asbest envanteri zorunludur; numune ve analizi Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca yetkilendirilmiş laboratuvar yapar. Söküm TS 13895'e uygun yapılır. Ayrıntı: asbest yönetmeliği özeti.
• md. 17 Gürültü ve titreşim: Akustik rapor yalnızca patlayıcıyla yıkımda zorunludur.
• md. 18 Toz: Önlemleri çevre görevlisi veya çevre mühendisi belirler; TS 13883'e uygun toz bastırma sistemi zorunludur. 2022 değişikliğiyle tanınan geçiş süresi 31 Aralık 2023'te doldu.

Atık taşıma ve kabul tarafı ayrı yönetmelikte düzenlenir: inşaat ve yıkıntı atıkları sayfası.