Bursa hafriyat döküm sahaları: ilçe ilçe saha durumu ve HYBS başvurusu

Bursa'da hafriyat ve yıkım molozu, Büyükşehir Belediyesinin şirketi BURKENT'in işlettiği izinli döküm sahalarına götürülür. Döküm, Hafriyat Yönetim Bilgi Sistemi (HYBS) üzerinden yapılan başvuru onaylandıktan sonra QR kodla kayda geçer. Eylül 2026 itibarıyla BURKENT'in listesinde dokuz saha açık, iki saha askıda, bir saha yeni başvuruya kapalı görünüyor.

Liste sabit değildir. Sahalar dolar, askıya alınır, yenileri açılır. Aşağıdaki tabloyu BURKENT'in hafriyat sayfasındaki veriden derledik. Döküm planlamadan önce güncel durumun BURKENT'ten ya da Büyükşehir Belediyesinden teyit edilmesi gerekir. Döküm tarifelerine bu yazıda bilerek yer vermedik, çünkü tarife idarece belirlenir ve değişir.

Bursa'da hangi hafriyat döküm sahaları var?

BURKENT'in hafriyat sayfasında Eylül 2026 itibarıyla 12 saha listeleniyor. İlçe ve durum bilgisi şöyle:

Tablodaki A, B ve C sınıfları BURKENT'in sayfasındaki sınıflandırmadır. Hangi sınıfın hangi atığı kabul ettiği, saha bazında BURKENT'e sorulmalıdır.

Keles, Büyükorhan, Harmancık, Orhaneli, Yenişehir, Gürsu ve Yıldırım'ın ilçe sınırları içinde listede bir saha görünmüyor. Bu ilçelerden çıkan atık, en yakın açık sahaya taşınır. Kırsal ilçelerde bu mesafe uzun olabileceği için nakliye planı keşifte ayrıca değerlendirilir.

Sahaların durumu yıkım planlamasını nasıl etkiler?

En çok nakliye mesafesini ve sefer süresini etkiler. Hafriyat maliyetinin ve süresinin büyük bölümü kamyonun sahaya gidip dönmesinde geçer.

Tablodan çıkan birkaç pratik sonuç var:

• Merkez ilçeler: Osmangazi'deki Yenikent yeni başvurulara kapalı. Nilüfer'deki üç sahadan ikisi askıda. Osmangazi, Yıldırım ve Nilüfer'in yoğun dokusundan çıkan moloz, o gün açık olan sahalardan mesafe ve kabul koşuluna göre seçilen birine gider.
• Hafta sonu çalışmaları: Mudanya'daki Altıntaş sahası BURKENT'in notuna göre cumartesi ve pazar kapalı. Hafta sonuna sarkan bir işte bu saha hesaba katılamaz.
• Kendi ilçesinde sahası olan yerler: İnegöl, Karacabey, İznik, Orhangazi, Mustafakemalpaşa, Kestel, Gemlik ve Mudanya'da ilçe sınırları içinde açık bir saha görünüyor. Bu ilçelerdeki yıkımlarda nakliye mesafesi kısalabilir.
• Rehabilitasyon sahaları: Unçukuru, Çataltepe ve Cihatlı, faaliyeti bitmiş maden ocaklarının dolgu ile rehabilitasyonu için kullanılıyor. Dolgu kapasitesi dolduğunda bu sahaların durumu değişebilir.

Kestel'deki Çataltepe sahası ile aynı ilçedeki geri kazanım tesisinin yakınlığı, orada yapılan yıkımlarda atık zincirinin ilçe içinde kapanmasına imkân verebilir. Ayrıntılar Kestel bina yıkımı sayfamızda yer alıyor. Saha seçimini keşifte, o günkü açık sahalar ve kamyon güzergâhıyla birlikte yapıyoruz. Yıkım sonrası enkaz kaldırma ve saha teslimi işini hafriyat ve saha temizliği sayfasında anlattık.

Döküm sahasına hangi atık götürülebilir?

Sahalar, belediyenin izin verdiği hafriyat toprağı ile inşaat ve yıkıntı atığı içindir. Tehlikeli atık bu sahalara girmez.

Hafriyat Toprağı, İnşaat ve Yıkıntı Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği üç temel kural koyar:

1. Kaynağında ayırma esastır. Hafriyat toprağı ile inşaat ve yıkıntı atıkları birbirine karıştırılmaz (md. 5).
2. Tehlikeli atık ayrı toplanır. Asbest, boya, florasan, cıva ve asit gibi atıklar ayrı toplanır (md. 22).
3. Karışma bütün yükü değiştirir. Konteynere tehlikeli atık atılırsa o konteynerdeki atığın tamamı tehlikeli atık sayılır (md. 16).

Asbestli atık döküm sahasına değil, bu atığı kabul etmeye yetkili lisanslı bertaraf zincirine gider. Metal, ahşap, cam ve PVC gibi ayrılmış malzemeler de sahaya değil kendi geri kazanım yollarına yönlendirilir. Temiz ayrılmış beton ve tuğla ise döküm sahası yerine kırma-eleme tesisine gidebilir. Bu seçeneği inşaat yıkıntı atıklarının geri kazanımı yazısında ele aldık.

HYBS başvurusu adım adım nasıl yapılır?

Bursa Büyükşehir Belediyesi, 1 Mayıs 2022'den bu yana hafriyat ve yıkıntı atığı taşımalarını HYBS üzerinden yönetiyor. Belediyenin HYBS sayfasında anlatılan akış yedi adımdır:

1. 01

   Kayıt

   Atık üreticisi, yani yıkımı üstlenen müteahhit, sisteme kaydolur.

2. 02

   Başvuru, taşıyıcı ve araç seçimi

   Başvuru yapılır; taşıyıcı firma ve kullanılacak araçların plakaları seçilir.

3. 03

   İlçe kontrolü ve kübaj

   İlçe belediyesi başvuruyu kontrol eder ve atık miktarını (kübaj) girer.

4. 04

   Tahakkuk ve ödeme

   Tarifeye göre tahakkuk BURKENT A.Ş.'ye gider ve ödeme yapılır.

5. 05

   Final onayı

   İlçe belediyesi onayı verir.

6. 06

   QR kodlu döküm

   Taşıyıcı, QR kodla izinli depolama sahasına döküm yapar.

7. 07

   Temiz Belgesi

   Beyan edilen atık sahaya tam olarak getirilirse sistem Temiz Belgesi üretir.

Sistemin kısa tanımı hafriyat yönetim bilgi sistemi sözlük maddesinde yer alıyor.

HYBS'ye nereden kayıt olunur?

BURKENT'in hafriyat sayfası başvuru adresi olarak hybs.bursa.bel.tr (yeni sekmede açılır) adresini gösteriyor. Büyükşehir Belediyesinin HYBS tanıtım sayfasında ise farklı bir kayıt adresi geçiyor. Adresler zaman içinde değişebildiği için başvurudan önce güncel adresi Bursa Büyükşehir Belediyesinin HYBS sayfasından ya da BURKENT'ten kontrol etmenizi öneririz.

Başvuruyu mal sahibi değil, atık üreticisi sıfatıyla müteahhit yapar. Mal sahibinin bu aşamadaki işi, sözleşmede başvurunun kim tarafından yapılacağının ve döküm bedelinin kime ait olduğunun açıkça yazılmasını sağlamaktır.

Atık Taşıma ve Kabul Belgesi ile HYBS aynı şey mi?

Aynı şey değil, ama Bursa'da birbirine bağlı yürür. Atık Taşıma ve Kabul Belgesi Hafriyat Yönetmeliğinden gelen yükümlülüktür. HYBS ise Bursa'da bu yükümlülüğün yerine getirildiği dijital sistemdir.

Yönetmeliğe göre:

• Atık üreticisi, faaliyete başlamadan önce Atık Taşıma ve Kabul Belgesi almakla yükümlüdür (md. 9).
• 2 tondan fazla atık çıkacak işlerde belge zorunludur ve büyükşehirde ilçe belediyesinden alınır (md. 23).
• Belge üretici, taşıyıcı ve tesis arasında dolaşır ve denetimde gösterilmesi zorunludur.
• Taşıyıcı belediyeden Taşıma İzin Belgesi alır; araçlar sarı renklidir ve üzerinde "İnşaat/Yıkıntı Atığı Taşıma Aracı" yazar (md. 24).

Osmangazi Belediyesinin yıkım ruhsatı evrak listesinde (FKTM007 Rev.02, 19 Kasım 2024) "hafriyat, inşaat ve yıkıntı atıkları taşıma kabul belgesi" için tahsilat makbuzunun aslı isteniyor. Yani en azından bu ilçede HYBS süreci ruhsat dosyasından önce başlamalıdır. Belgenin tanımı için atık taşıma ve kabul belgesi sözlük maddesine, yönetmeliğin madde özeti için inşaat ve yıkıntı atıkları mevzuat sayfamıza bakabilirsiniz.

Temiz Belgesi mal sahibi için neden önemli?

Temiz Belgesi, beyan edilen atığın izinli sahaya tam olarak ulaştığını gösteren kayıttır. Yani kamyonun yolda bir boş araziye, dere kenarına ya da yol şevine boşaltılmadığının kanıtıdır.

Binaların Yıkılması Hakkında Yönetmelik md. 14, müteahhide atıkları çevre lisanslı tesislere gönderme ve dere yataklarına döküm yapmama yükümlülüğü verir. Mal sahibi olarak bu yükümlülüğün yerine getirildiğini görmenin en kolay yolu, işin sonunda Temiz Belgesini teslim almaktır. Yıkım sözleşmesine "HYBS kayıtları ve Temiz Belgesi teslim edilir" maddesini eklemenizi öneririz.

Döküm sahasına gitmeden önce neler kontrol edilmeli?

Sahaya gitmeden önceki kontroller, dönüşte yaşanacak sorunları önler. Keşifte ve planlamada şu listeyi kullanıyoruz:

Saha çalışma saatleri de BURKENT'in sayfasında yer alıyor. Bunları da döküm gününden önce teyit etmek gerekir.

Taşıyıcı firma nasıl seçilir, hangi dökümler kaçak sayılır?

Büyükşehir Belediyesinin HYBS sayfasına göre sistemde kayıtlı olmayan araç hiçbir projede çalışamaz ve taşıyıcı firmaların Hafriyat Taşıma İzin Belgesi sahibi olması gerekir. Taşıyıcılar yaptıkları dökümlere göre puanlanır; müteahhit firmalar taşıyıcı seçerken bu puanlardan yararlanabilir. Mal sahibi olarak sözleşmede taşıyıcının HYBS'de kayıtlı olmasını ve plakaların başvuruda yer almasını istemek yeterlidir.

Aynı sayfa, kübajın izinli sahaya hiç gitmemesini ya da eksik gitmesini "kaçak döküm" sayar ve bu durumda yönetmelik gereği idari işlem uygulanacağını belirtir. Yani beyan edilen kübajın bir kısmı sahaya ulaşmazsa, aradaki fark kayıt dışı kalır ve Temiz Belgesi oluşmaz. Belge, sayfanın ifadesiyle kamu kurumlarından hakediş almak için de gereklidir; kamu işi yapan bir müteahhidin yıkım sonrasında belgeyi neden aradığı buradan anlaşılır.

Kübajı ilçe belediyesi girer ve hesaplamaktan da ilçe belediyesi sorumludur. Metrekareden yapılan kaba tahmin ile belediyenin girdiği kübaj farklı çıkabilir. Fark çıkarsa nedenini işin başında sormak, ödeme ve Temiz Belgesi aşamasında sürprizi önler.

Atık döküm sahası yerine başka yere dökülürse ne olur?

Yasal bir teslim noktası dışında yapılan döküm, Hafriyat Yönetmeliğinin ve Binaların Yıkılması Hakkında Yönetmeliğin açık ihlalidir. Boş arsa, orman kenarı, dere yatağı ya da "dolgu isteyen" bir komşu parsel izinli saha değildir.

Mal sahibi için risk, atığın nereye gittiğini kanıtlayamamaktır. HYBS kaydı ve Temiz Belgesi bu yüzden işin kâğıt tarafı değil, mal sahibinin korunmasıdır. Atık zincirinin tamamını, envanterden teslimata kadar yıkım atıkları rehberimizde anlattık.