Osmangazi'de bina yıkımı: bitişik nizam, tarihi doku ve ruhsat

Osmangazi'de bina yıkımı, Bursa'nın en kalabalık ve en eski dokulu ilçesinde bitişik nizam, dar sokak ve tescilli yapı komşuluğu gözetilerek yapılan ruhsatlı bir iştir. Ruhsat Osmangazi Belediyesi Kentsel Tasarım Müdürlüğü'nden alınır. Asbest ölçüm raporu, şebeke kesim yazıları ve atık taşıma kabul belgesi dosyanın zorunlu parçalarıdır.

Osmangazi'de yıkımı diğer ilçelerden ayıran ne?

Osmangazi, 886.111 kişilik nüfusuyla (TÜİK ADNKS 2025) Bursa'nın en kalabalık ilçesi. Eski merkez mahallelerinde yapı stoğu, bitişik nizama ve dar sokak düzenine oturan çok katlı betonarme binalardan oluşur. Bu yüzden ilçedeki yıkımların çoğunda asıl mesele makinenin gücü değil, ortak duvarın ve sokağın korunmasıdır.

Deprem risk verisi de bu tabloyu keskinleştiriyor. Basına yansıyan bilgiye göre Bursa Büyükşehir Belediyesi ile JICA'nın İznik-Gemlik fay hattında 7,6 büyüklüğündeki senaryo depreme göre yaptığı analizde en riskli 10 mahallenin 8'i Osmangazi'de: Çırpan (%87,7), Altıparmak (%87,3), Kükürtlü (%85,2), Selimiye (%82,2), Hocahasan (%78,2), Kırcaali (%76,9), İntizam (%75,2) ve Kiremitçi (%74,4). Bu mahallelerin çoğu merkeze yakın, parsellerin bitişik olduğu ve kamyon manevrasının sınırlı kaldığı dokudadır.

Yönetmelik, bitişik nizamda mümkün olduğunca elle yıkımı esas alır. Yıkım yukarıdan aşağıya yapılır, alt kat düşey taşıyıcılarından başlanamaz (Binaların Yıkılması Hakkında Yönetmelik md. 11). Eski mahallelerde bu kural şu anlama gelir: üst katlar el aletleri ve küçük ekipmanla indirilir, büyük makine ancak ortak duvar ayrıldıktan sonra devreye girer. Yöntemin ayrıntısı kontrollü ve mekanik yıkım sayfasında.

Hanlar Bölgesi ve tescilli yapıların yanında yıkım yapılabilir mi?

Yapılabilir, ancak önce koruma kurulunun görüşü gerekir. Orhan Gazi Külliyesi ve çevresindeki Hanlar Bölgesi, 22 Haziran 2014'te "Bursa ve Cumalıkızık: Osmanlı İmparatorluğu'nun Doğuşu" adıyla UNESCO Dünya Mirası Listesi'ne giren alanın parçasıdır. 2013 tarihli dönüşüm planlamasına göre yalnızca Hanlar'ı kapsayan C2 bölgesinde 1.278 yapı ve 152 tescilli yapı vardı; güneydeki tarihi mahalleleri kapsayan C1 bölgesinde 4.459 yapı sayılmıştı.

Burada üç durum birbirinden ayrılır:

• Tescilli yapının kendisi: 2863 sayılı Kanun kapsamındaki tescilli yapılar Binaların Yıkılması Hakkında Yönetmelik'in kapsamı dışındadır. Her müdahale Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu kararına bağlıdır.
• Tescilli yapıya komşu parsel: Osmangazi Belediyesi'nin evrak listesinde "anıtlar kurulu izin yazısı" bu durum için ayrı bir kalemdir.
• Etkileşim ve geçiş sahası: Yönetmelik md. 5'e göre kültür veya tabiat varlığının etkileşim ve geçiş sahasında ruhsattan önce Koruma Bölge Kurulu ya da Komisyonundan uygun görüş alınır.

Kazıda kültür varlığına rastlanırsa çalışma durdurulur ve müzeye ya da mülki amire bildirilir. Kent 1855 depreminden sonra yeniden planlandığı için tarihi merkezde temel sökümü sırasında eski yapı kalıntılarıyla karşılaşma ihtimali hesaba katılmalıdır.

Osmangazi Belediyesi yıkım ruhsatı için hangi belgeleri istiyor?

Osmangazi, Bursa'da evrak listesini belediyenin kendi belgesinden doğrulayabildiğimiz ilçe belediyesi. Başvuru Kentsel Tasarım Müdürlüğü'ne yapılır; güncel liste FKTM007 Rev.02 kodlu, 19 Kasım 2024 revizyon tarihli belgedir. 14 başlığın öne çıkanları:

Listede ayrıca riskli binalar için inceleme formu, borcu yoktur yazısı, fenni mesul ve şantiye şefi evrakı yer alır. Genel akışı yıkım ruhsatı rehberimizde adım adım anlattık; eksiksiz başvuruda yönetmeliğe göre ruhsat en geç 15 günde düzenlenir.

Hangi dönüşüm projeleri ilçedeki yıkım takvimini belirliyor?

Belediyenin açıklamasına göre Soğukkuyu Mahallesi'nde 1978 yapımı, 412 dairelik depreme dayanıksız stok yıkılıp 330 adet 3+1 ve 82 adet 2+1 daire olarak yeniden yapılacak. Aynı açıklamada Soğanlı, Çiftehavuzlar, Elmasbahçeler ve Ebuishak dönüşümleri anılıyor; başkana göre ilçenin yaklaşık %80'i alüvyon zemin nedeniyle deprem riski taşıyor.

Çiftehavuzlar'da basına yansıyan bilgiye göre yaklaşık 15.000 m² alanda 236 bağımsız bölüm var ve hak sahiplerinin %90'ından fazlası onay verdi; protokolün ardından tahliye ve yıkımın hemen başlatılacağı açıklandı. Ölçek hakkında Başkan Erkan Aydın'ın Kasım 2025 beyanı fikir veriyor: ilçede 554 bin bağımsız bölüm bulunuyor. Etaplı projelerde yıkım toplu takvimle ilerler; bu işlerin akışını kentsel dönüşüm yıkımı sayfasında anlatıyoruz.

DOSAB çevresindeki eski sanayi yapıları nasıl ele alınır?

Demirtaş OSB (DOSAB), kendi verisine göre 2026 itibarıyla 491 hektarda 557 firmayla ilçenin sanayi ağırlığını taşır; firmaların yaklaşık yüzde 70'i tekstil, yüzde 20'si otomotiv sektöründedir. Bölgede sanayileşme 1971'de TOFAŞ'la başladı, OSB 1990'da kuruldu. 2013 planlamasında Demirtaş sanayi çevresindeki A3 alanında 3.114 yapı sayılmıştı. Çevre yolunun güneyindeki Küçükbalıklı ve Veysel Karani çevresi ise sanayi ile konutun karıştığı, sıvılaşma riski taşıyan D bölgesi olarak tanımlanmıştı.

Bu kuşaktaki endüstriyel yapılarda iş planı çatı ve cephe kaplamalarının asbest envanteriyle başlar. Ardından makine ve tesisat ana yıkımdan önce sökülür, çelik elemanlar hurda olarak ayrılır. Ayrıntılar fabrika ve endüstriyel tesis yıkımı sayfasında.

Osmangazi'den çıkan yıkım atığı nereye gidiyor?

İlçedeki Yenikent Katı Atık Düzenli Depolama Alanı'nın hafriyat dolgu kapasitesi doldu. BURKENT listesine göre saha yeni başvurulara kapalı, yalnız devam eden işleri kabul ediyor. Bu yüzden Osmangazi'deki bir yıkımın atığı, BURKENT'in açık gösterdiği başka ilçe sahalarına (ör. Nilüfer'deki Unçukuru veya Kestel'deki Çataltepe) planlanır. Taşıma belgesi Hafriyat Yönetim Bilgi Sistemi (HYBS) üzerinden alınır; güncel saha durumu için Bursa hafriyat döküm sahaları yazısına ve BURKENT'e bakılmalı.

Doğuda, Yıldırım sınırına yakın mahallelerde benzer bir dokuyla karşılaşılır; oradaki riskli alan uygulamasını Yıldırım'da bina yıkımı sayfasında ele aldık.