Orhaneli'de bina yıkımı: termik santral, maden sahaları ve dağ köyleri

Orhaneli'de yıkım işleri iki uçta toplanır. Bir yanda termik santral, linyit ocakları ve krom sahalarının bulunduğu bir maden ve enerji bölgesi; öbür yanda nüfusu yaşlanan ve azalan dağ köylerindeki eski evler, ahırlar ve depolar. İkisinin ortak noktası uzaklık: il merkezine 58 km mesafe ve ilçe içinde hafriyat sahası olmaması, her işte lojistiği baştan planlamayı gerektirir.

Orhaneli'deki maden ve enerji yapılarında söküm nasıl planlanır?

Orhaneli Termik Santrali, Karıncalı köyünde 210 MW kurulu güçle Temmuz 1992'de devreye girdi; Aralık 2014 ihalesiyle özelleştirildi ve Haziran 2015'te devredildi. BEBKA'nın ilçe raporu çevresindeki maden varlığını ayrıntılı sayar: Gümüşpınar'da 29,4 milyon ton potansiyelli linyit, Çivili ve Sağırlar sahaları; krom, nikel, feldispat, manyezit, manganez, talk; Kırçal'da 156 milyon ton muhtemel kireçtaşı ve Yongalık'ta 189 milyon ton olivin. Raporda ilçede OSB ve KSS bulunmadığı, madencilik ihtisas OSB çalışmasının sürdüğü belirtiliyor.

Bu sahalarda yıkım talebi genellikle santral ya da ocak içindeki yardımcı yapılardan gelir: eski idari binalar, lojmanlar, atölyeler, bant konveyör istasyonları, kırma-eleme binaları, silo ve bunkerler. Bu yapılar konut yıkımından üç noktada ayrılır:

• Faal tesis içinde çalışma: Söküm alanı çalışan tesisten fiziksel olarak ayrılır, enerji ve proses hatları devre dışı bırakılır, tesisin kendi güvenlik kuralları yıkım planına işlenir.
• Kömür tozu ve yanıcı kalıntı: Bunker, bant ve kırıcı binalarında biriken kömür tozu yıkımdan önce temizlenir; sıcak kesim yapılacaksa bu temizlik ön koşuldur.
• Ağır çelik ve temel: Konveyör köprüleri, bunker taşıyıcıları ve makine temelleri ayrı iş kalemidir; metalin ayrı toplanması hurda değerlendirmesini doğrudan etkiler.

Kontrol listesinin tamamı için fabrika yıkımında dikkat edilecekler yazımıza bakabilirsiniz. Endüstriyel sökümün yöntemleri fabrika ve endüstriyel tesis yıkımı sayfamızda yer alıyor.

Bölgedeki doğal asbest yatağı yıkımı nasıl etkiler?

BEBKA raporu, Orhaneli'deki maden varlıkları arasında doğal asbest yatağını da listeler; rapordaki sahalarda asbest oranı %2–5 olarak verilir. Bu bilgi bir jeoloji kaydıdır; bölgedeki binalarda asbest bulunduğu anlamına gelmez.

Binalardaki asbest çoğunlukla üretilmiş yapı ürünlerinden gelir: dalgalı çatı levhaları, boru ve baca elemanları, bazı yalıtım ve kaplama malzemeleri. Bir binada asbest olup olmadığını bölgenin jeolojisi değil, envanter ve laboratuvar analizi gösterir. Binaların Yıkılması Hakkında Yönetmelik md. 16'ya göre yıkımdan önce asbest envanteri zorunludur ve numune analizini ÇSGB tarafından yetkilendirilmiş laboratuvar yapar. Asbest tespit edilirse söküm TS 13895'e uygun yapılır; Asbest Yönetmeliği md. 9'a göre iş planı hazırlanıp il müdürlüğüne bildirilir. Asbest ve tehlikeli maddeler sökülmeden ana yıkıma geçilemez (md. 5).

Firma olarak asbest sökümünü kendimiz yapmıyoruz; envanterden bertarafa kadar yetkili ekiplerin sırasını ve belgelerini asbest sökümü koordinasyonu kapsamında yönetiyoruz. Envanter ve söküm sürecini yürüten Asbest Raporu Bursa (yeni sekmede açılır) ile takvim yıkım takvimine bağlanır. Mevzuatın ayrıntısı Asbest Yönetmeliği sayfasında.

Dağ köylerindeki eski evlerin yıkımında ne değişir?

TÜİK'in 2025 verisine göre Orhaneli'nin nüfusu 18.963'tür ve yıllık artış hızı ‰-5,6'dır; BEBKA ilçede 55 yaş üstü nüfusun yoğun olduğunu belirtir. Bu tablo köylerde kullanılmayan evlerin, samanlık ve ahırların birikmesi demektir. Köy yapılarının malzemesi ve yapım tekniği evden eve değişir; bu yüzden keşifte taşıyıcı sistemi yerinde görürüz.

Tek katlı, müstakil ve küçük yapılarda yönetmeliğin plan istisnası uygulanabilir: bodrum hariç en çok 1 kat, bina yüksekliği 6,00 m ve yapı inşaat alanı 250 m² sınırları aşılmıyorsa yıkım planı düzenlenmez (md. 7). Dar köy yollarında ise asıl belirleyici makine erişimidir: büyük ekskavatörün köy içine giremediği yerde mini ekskavatör, elle söküm ve küçük tonajlı taşıma birlikte planlanır.

Orhaneli'nin eski adı Adranos'tur ve Uludağ Üniversitesi'nin dağ ilçeleri envanteri ilçeyi kapsar. Orhaneli Kalesi, Sadağı Kanyonu ve Karagöz Turizm Merkezi çevresi gibi alanlarda ya da temel sökümü sırasında kültür varlığı niteliğinde bir parça çıkarsa 2863 sayılı Kanun gereği çalışma durdurulur ve müzeye ya da mülki amire bildirilir.

Orhaneli Fayı yıkım ve yeni yapı için ne ifade eder?

AFAD verisine dayanan İl Afet Risk Azaltma Planı'nı aktaran habere göre Orhaneli Fayı, Karıncalı ile Ağaçhisar köyleri arasında yaklaşık 30 km uzanır. Karıncalı'nın santralin bulunduğu köy olması, fay bilgisini endüstriyel yapılar için de gündeme getirir. Hasarlı ya da eskimiş bir yapıda yöntem seçimi yapının mevcut durumuna göre yapılır; yeni yapı içinse parsel bazında AFAD Türkiye Deprem Tehlike Haritası (yeni sekmede açılır) sorgulanmalı ve zemin etüdü yaptırılmalıdır.

Orhaneli'de ruhsat ve moloz taşıma nasıl yürür?

Yıkım ruhsatı Orhaneli Belediyesinden alınır. Belediyenin sitesinde imar işlemleri sayfası var; yıkıma özel çevrim içi başvuru ya da güncel evrak listesi tespit edilemedi, başvuru evrakı belediyeyle teyit edilmeli. Maden sahası içindeki yapılarda ruhsat ve saha yetkisinin hangi idarede olduğu işin başında netleştirilmelidir.

BURKENT'in Eylül 2026 listesinde Orhaneli sınırları içinde hafriyat sahası görünmüyor. 2 tondan fazla yıkıntı için Atık Taşıma ve Kabul Belgesi alınır ve taşıma HYBS üzerinden yürür. Listede kuzey komşu Nilüfer'de Unçukuru, batı komşu Mustafakemalpaşa'da Ocaklı sahaları açık görünüyor; kuzeydeki Osmangazi'de Yenikent ise yeni başvurulara kapalı. Uzun taşıma mesafesi, sahada beton, metal ve ahşabın ayrıştırılmasını daha da değerli kılar: geri kazanıma giden her ton, sahaya taşınan tonajı azaltır. Doğu komşudaki benzer dağ köyü yapıları için Keles sayfamıza bakabilirsiniz.