Bursa hafriyat ve saha temizliği: enkazdan tesviye edilmiş parsele

Bursa'da hafriyat ve yıkım enkazı, Atık Taşıma ve Kabul Belgesi alınarak, sarı renkli ve izinli araçlarla, Büyükşehir Belediyesinin Hafriyat Yönetim Bilgi Sistemi (HYBS) üzerinden onaylanmış döküm sahalarına taşınır. Yıkım sonrası işimiz enkazı bu düzenle kaldırmak, temel ve bodrum elemanlarını sözleşmedeki kota kadar sökmek ve parseli tesviye edip yeni yapıya hazır teslim etmektir.

Hafriyat ve saha temizliği hangi işleri kapsar?

Yıkımın son evresidir ve dört iş kalemi içerir:

• Enkaz ve moloz kaldırma: Ayrıştırılmış beton, tuğla ve diğer inert atığın yüklenip taşınması.
• Temel ve bodrum sökümü: Temel, bodrum perdeleri ve döşemelerin sözleşmede belirlenen kota kadar kırılması.
• Tesviye: Parselin düzlenmesi, çukurların güvenli hâle getirilmesi.
• Saha teslimi: Belgelerle birlikte parselin teslim edilmesi.

Yıkımdan önce ayrılan metal, ahşap, cam ve tehlikeli atıklar bu evreye gelmeden kendi akışlarına gönderilmiş olur. Ayrıştırmanın nasıl yapıldığını seçici yıkım ve atık ayrıştırma sayfasında anlattık. Hafriyatın tamamı ayrıştırılmış inert atık üzerinden yürüdüğünde hem taşıma belgeleri temiz kalır hem de döküm sahası atığı sorunsuz kabul eder.

Hafriyat toprağı ile yıkıntı atığı neden ayrı taşınır?

Hafriyat Toprağı, İnşaat ve Yıkıntı Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği, hafriyat toprağı ile inşaat ve yıkıntı atıklarının birbirine karıştırılmamasını ve atıkların kaynağında ayrılmasını esas alır. Yıkım sahasında bu iki akış sık sık yan yana çıkar: temel kırıldığında beton parçaları, bodrum çevresinde ise toprak gelir.

Karışık yük hem kabul sorununa yol açar hem de geri kazanımı zorlaştırır. Bu yüzden temel sökümünde betonu ve toprağı ayrı yığınlarda topluyor, ayrı seferlerle taşıyoruz. İnşaat ve yıkıntı atığının geri kazanım seçeneklerini geri kazanım yazımızda açtık.

Enkaz taşımak için hangi belgeler gerekir?

Yönetmeliğe göre atık üreticisi faaliyete başlamadan önce Atık Taşıma ve Kabul Belgesi almakla yükümlüdür. 2 tondan fazla atık çıkacak işlerde belge zorunludur ve büyükşehirde ilçe belediyesinden alınır. Belge üretici, taşıyıcı ve tesis için ayrılmış bölümlerden ve dört nüshadan oluşur; denetimde gösterilmesi zorunludur.

Taşıyıcı tarafında da kurallar vardır:

• Taşıyıcılar belediyeden Taşıma İzin Belgesi alır.
• Araçlar sarı renklidir ve üzerinde "İnşaat/Yıkıntı Atığı Taşıma Aracı" yazar.
• Yıkım sahasında konteyner yerleştirilmeden yıkıma başlanamaz.

Bir teklifte taşımanın hangi araçlarla ve hangi belgeyle yapılacağı yazmıyorsa, bunu sormanızı öneririz. Mevzuatın tamamı inşaat ve yıkıntı atıkları sayfasında özetlendi.

Bursa'da HYBS süreci nasıl işler?

Bursa Büyükşehir Belediyesi 1 Mayıs 2022'den bu yana hafriyat ve yıkıntı atığı taşımalarını Hafriyat Yönetim Bilgi Sistemi üzerinden yönetiyor. Belediyenin tarif ettiği akış kısaca şöyledir:

1. 01

   Kayıt ve başvuru

   Atık üreticisi (müteahhit) sisteme kaydolur, başvuruyu yapar, taşıyıcıyı ve araç plakalarını seçer.

2. 02

   Kübaj

   İlçe belediyesi başvuruyu kontrol eder ve atık miktarını girer.

3. 03

   Tahakkuk ve ödeme

   Tarifeye göre tahakkuk BURKENT'e gider; ödeme yapılır.

4. 04

   Onay

   İlçe belediyesi final onayını verir.

5. 05

   Döküm

   Taşıyıcı, QR kodla izinli sahaya döküm yapar.

6. 06

   Temiz Belgesi

   Atığın tamamı sahaya ulaştığında sistem "Temiz Belgesi" üretir.

Ücret tarifesi ve kayıt adresi değişebildiği için güncel bilgiyi BURKENT ve Büyükşehir Belediyesinden teyit ediyoruz. Sistemin ayrıntıları için hafriyat yönetim bilgi sistemi sözlük maddesine bakabilirsiniz.

Döküm sahası seçimi lojistiği nasıl etkiler?

Hafriyat maliyetinin ve süresinin büyük kısmı, kamyonun sahaya gidip dönme süresidir. Bursa'da döküm sahaları il geneline dağılmıştır ve durumları değişir. BURKENT'in hafriyat sayfasında Eylül 2026 itibarıyla görünen tabloya göre:

Pratikte bu tablo şu anlama gelir: Osmangazi'deki saha yeni işlere kapalı olduğu için merkez ilçelerden çıkan enkaz, açık sahalar arasından mesafe ve kabul koşuluna göre seçilen bir sahaya gider. Mudanya'daki Altıntaş sahası, BURKENT'in notuna göre turistik bölgede olduğu için cumartesi ve pazar kapalıdır; hafta sonuna sarkan işlerde bu hesaba katılır. İnegöl, Karacabey, İznik ve Mustafakemalpaşa gibi ilçelerde ise ilçe içinde açık bir saha bulunması taşıma mesafesini kısaltır.

Saha seçimi keşifte, o günkü açık sahalar ve kamyonun şehir içi güzergâhı birlikte değerlendirilerek yapılır. Sahaların ayrıntılı listesini ve güncellemelerini Bursa hafriyat döküm sahaları yazısında tutuyoruz. Beton ve tuğla atığının bir kısmı, Büyükşehir Belediyesinin 2017 tarihli haberine göre Kestel Burhaniye'de kurulan kırma-eleme tesisine de gönderilebilir; güncel kabul koşulları BURKENT'ten teyit edilmelidir.

Temel ve bodrum nasıl sökülür?

Temel sökümü, yıkımın en çok yanlış anlaşılan kalemidir. "Bina yıkıldı" dendiğinde temel çoğu zaman hâlâ yerindedir. Hangi kota kadar sökümün yapılacağı parselin geleceğine göre sözleşmede belirlenir:

• Yeni yapı yapılacaksa: Temeller ve bodrum perdeleri genellikle tamamen kaldırılır; yeni yapının kazı projesi bu kararı etkiler.
• Parsel satılacak veya bir süre boş kalacaksa: Temelin belirli bir kota kadar kırılıp üstünün düzlenmesi istenebilir.

Burada iki sınır vardır. Birincisi komşu yapıdır: Binaların Yıkılması Hakkında Yönetmelik, bitişik binanın temel kotunun altına tedbirsiz inilemeyeceğini açıkça yazar. Bodrum perdesi komşu parselin toprağını tutuyorsa bu perde gelişigüzel kırılmaz; iksa ihtiyacı ayrıca değerlendirilir. İkincisi yeraltıdır: altyapı hatları, eski kuyular ve fabrika parsellerinde yer altı tankları sökümden önce belirlenir.

Hafriyat teklifinde hangi sorular netleşmeli?

Hafriyat kalemi, teklifler arasında en çok belirsizlik taşıyan bölümdür. Yazılı cevabını isteyebileceğiniz sorular şunlardır:

• Kübaj, HYBS'de ilçe belediyesinin gireceği miktara göre mi, tahmini mi hesaplandı? Fark çıkarsa kime yansıyor?
• Döküm bedeli (BURKENT tahakkuku) teklife dahil mi, ayrı kalem mi?
• Taşımayı yapan araçların Taşıma İzin Belgesi var mı ve plakalar HYBS başvurusunda tanımlanacak mı?
• Temel ve bodrum hangi kota kadar sökülecek, çıkan beton ile toprak ayrı mı taşınacak?
• Kazı sırasında beklenmeyen bir kalıntı (eski kuyu, tank, kablo) çıkarsa ek iş nasıl işlenecek?

Bu cevaplar birbirine bağlıdır. Örneğin kübaj hesabı değiştiğinde hem döküm bedeli hem sefer sayısı değişir; sözleşmede bu farkın nasıl paylaşılacağı yazılmazsa uyuşmazlık sahada çıkar.

Saha nasıl teslim edilir?

Teslimde parsel moloz, metal parça ve yabancı malzemeden arındırılmış, çukurları doldurulmuş ya da güvenli hâle getirilmiş, yüzeyi düzlenmiş olur. Mal sahibine şu belgeleri veriyoruz:

• Atık Taşıma ve Kabul Belgesi nüshaları ve HYBS kayıtları, sistemin ürettiği "Temiz Belgesi",
• Varsa geri kazanım tesisi kabul belgeleri,
• Temelin hangi kota kadar söküldüğünü ve dolgu yapılan alanları gösteren kısa bir teslim notu.

Son madde önemsizmiş gibi görünür, ama yeni yapının zemin etüdü için değerlidir: eski bodrumun yerine yapılmış bir dolgu, doğal zeminden farklı davranır ve etüt sırasında bilinmesi gerekir.

İdarenin yıkımdan sonra en geç 30 gün içinde düzenlediği Yanan ve Yıkılan Yapılar Formu da dosyanın kapanışıdır. Formun takibini yıkım ruhsatı danışmanlığı kapsamında yapıyoruz.

Saha tesliminden sonra sıradaki adım nedir?

Boşalan parselde yeni yapı yapılacaksa sıradaki adım zemin etüdüdür. Temel sökümü ve tesviye bittiğinde sondaj ve arazi çalışmaları için saha hazır olur. Yıkım, saha teslimi ve etüt sırasını zemin etüdü ve yeni yapı sırası yazısında anlattık. Parsel bazında jeoteknik çalışma için Detay Zemin (yeni sekmede açılır) ile teslim tarihini birlikte planlayarak arazinin boş beklediği süreyi kısaltabilirsiniz.