Seçici yıkım Bursa: atığı kaynağında ayıran, belgeleyen yıkım

Seçici yıkım, bir binayı makineyle yıkmadan önce içindeki malzemeleri türüne göre sökmek, ayrı ayrı biriktirmek ve her atık akışını kendi tesisine göndermektir. Bursa'da bu işi yıkım planına bağlı bir aşama olarak yürütüyoruz. Önce tehlikeli malzeme sökülür, ardından yeniden kullanılabilir ve geri kazanılabilir malzeme ayrılır, taşıyıcı sisteme en son dokunulur. Mevzuat da seçici yıkım yapılmadan ana yıkıma geçilmesine izin vermez.

Seçici yıkım isteğe bağlı mı, zorunlu mu?

Zorunludur. Binaların Yıkılması Hakkında Yönetmelik'in 5. maddesine göre asbest ve benzeri tehlikeli kimyasal içeren imalatlar sökülüp uzaklaştırılmadan ve seçici yıkım yapılmadan ana yıkıma geçilemez. Hafriyat Toprağı, İnşaat ve Yıkıntı Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği de 5. maddesinde atıkların kaynağında ayrılmasını ve seçici yıkımı esas kabul eder. Aynı maddeye göre hafriyat toprağı ile inşaat ve yıkıntı atıkları birbirine karıştırılmaz.

Kuralın sahadaki karşılığı basittir. Karışık moloz tek bir atık yığınıdır ve içindeki değerli ya da tehlikeli kısmı sonradan ayıklamak hem zordur hem de çoğu zaman mümkün olmaz. Hafriyat Yönetmeliği'nin 16. maddesi bunun en ağır sonucunu açıkça yazar: konteynere tehlikeli atık atılırsa o konteynerdeki atığın tamamı tehlikeli atık sayılır. Birkaç metrekare ayrılmamış malzeme, bütün bir yükün bertaraf yolunu değiştirebilir.

Kavramın ayrıntılı tanımını, geleneksel yıkımla farkını ve maliyete etkisini seçici yıkımın ne olduğunu anlattığımız yazıda bulabilirsiniz. Bu sayfa, bu işi Bursa'daki sahalarda nasıl yürüttüğümüzü anlatır.

Yönetmeliğe göre hangi malzemeler ayrı sökülür?

Binaların Yıkılması Hakkında Yönetmelik'in 15. maddesi seçici yıkımda ayrılacak malzemeleri tek tek sayar. Aşağıdaki tabloda bu listeyi, malzemenin binada genellikle nerede bulunduğu ve ayrıştırmada nelere dikkat ettiğimizle birlikte veriyoruz.

Yönetmelik aynı maddede bu atıkların Çevre İzin ve Lisans Yönetmeliği'ne göre lisans almış tesislere gönderilmesini ister. Yani ayrıştırmanın bir adresi olmalıdır; ayrılmış malzeme gelişigüzel bir sahaya dökülemez.

Kaynağında ayrıştırma sahada nasıl işler?

Seçici yıkımı ayrı bir "temizlik günü" olarak değil, yıkım programının ilk ve en uzun evresi olarak planlıyoruz. Sıra, yapının türüne göre değişse de ana hatları aynıdır:

1. 01

   Keşif ve malzeme dökümü

   Binada hangi malzemeden yaklaşık ne kadar olduğu yerinde çıkarılır; hangi kalemlerin yeniden kullanılabileceği mal sahibiyle birlikte belirlenir.

2. 02

   Asbest envanteri sonucunun okunması

   Yıkım öncesinde asbest envanteri zorunludur. Envanterde asbest çıkarsa söküm yetkili ekiplerce yapılır; bu aşamayı asbest sökümü koordinasyonu kapsamında takvime bağlarız.

3. 03

   Atık alanlarının kurulması

   Her atık akışı için ayrı konteyner veya istif alanı belirlenir. Hafriyat Yönetmeliği'ne göre konteyner yerleştirilmeden yıkıma başlanamaz.

4. 04

   İç söküm

   Tavanlar, bölmeler, kaplamalar, tesisat ve doğramalar elle ya da küçük ekipmanla sökülür. Bu evrenin ayrıntısı iç söküm (strip-out) sayfamızda anlatılır.

5. 05

   Çatı ve cephe elemanları

   Kiremit, çatı aksamı, cephe kaplamaları ve yalıtım, ana yıkımdan önce indirilir.

6. 06

   Ana yıkımda beton ve donatının ayrılması

   Taşıyıcı sistem yukarıdan aşağıya yıkılırken kırıcı çene ile beton parçalanır, donatı betondan sıyrılarak ayrı biriktirilir. Makine seçimini kontrollü mekanik yıkım sayfasında açıklıyoruz.

7. 07

   Taşıma ve belgelendirme

   Her akış, Atık Taşıma ve Kabul Belgesi ve Bursa'da Hafriyat Yönetim Bilgi Sistemi (HYBS) üzerinden alınan izinle, kendi tesisine gönderilir.

Hafriyat Yönetmeliği'nin 19. maddesi de aynı mantığı kurar: kapı, pencere, dolap, kaplama ve yalıtım gibi geri kazanılabilir malzemeler ile tehlikeli atıklar yıkımdan önce ayıklanır; hidrolik ekipmanla yapılan yıkımda kolon ve kirişler kesilir veya parçalanır.

Atık yönetim planı ve atık kodları ne işe yarar?

Seçici yıkımın kâğıt üzerindeki karşılığı atık yönetim planıdır. Yıkım planı gereken her yıkımda, yönetmeliğin ekindeki formata göre hazırlanan atık yönetim planı yıkım planına eklenir. Bu planı çevre görevlisi veya çevre mühendisi hazırlar. Planda öngörülen atık türleri, atık kodları ve miktarları yıkım ruhsatına işlenir. Raporlamada Atık Yönetimi Yönetmeliği'ndeki atık kodları kullanılır.

Bu, pratikte iki şey demektir:

• Keşifte tahmin: Hangi akıştan kaç ton ya da kaç metreküp çıkacağı yapının ölçülerinden ve malzeme dökümünden tahmin edilir. Teklif de bu tahmine dayanır.
• Teslimde gerçekleşen: İş bitince her akış için gerçekten ne kadar atığın hangi tesise gittiği, taşıma ve kabul belgeleriyle gösterilir. Tahmin ile gerçekleşen arasındaki fark, bir sonraki projede keşfin doğruluğunu artırır.

Ruhsat dosyasının bu kısmını hazırlıyor, yıkım ruhsatını da sizin adınıza alıyoruz; ayrıntılar yıkım ruhsatı alma ve danışmanlık sayfasında.

Ayrılan atıklar nereye gider?

Yönetmeliğin 14. maddesi yıkım müteahhidine bir öncelik sırası verir: atıklar kaynağında ayrılır, önce yeniden kullanım, sonra geri kazanım sağlanır, atıklar çevre lisanslı tesislere gönderilir ve dere yataklarına döküm yapılmaz. Biz akışları bu sıraya göre yönlendiriyoruz:

• Yeniden kullanım: Sağlam kapılar, doğal taş basamaklar, radyatörler, bazı doğramalar. Mal sahibi bunlardan hangilerini elinde tutmak istediğini sözleşme aşamasında belirtir.
• Malzeme geri kazanımı: Demir-çelik ve demir dışı metaller hurda olarak, cam, plastik ve ahşap ilgili lisanslı tesislere gider.
• İnert atık: Beton, tuğla, kiremit ve seramik kırığı gibi inert kısım, Bursa'da HYBS izniyle izinli sahalara ya da kırma-eleme tesislerine gönderilir. Bursa Büyükşehir Belediyesinin 22 Nisan 2017 tarihli haberine göre BURKENT'in Kestel'e bağlı Burhaniye'deki tesisi, yıkım ve yol molozunu 3–15 cm boyutunda dolgu malzemesine dönüştürmek üzere günlük 800 ton kapasiteyle kurulmuştur. Tesisin güncel kabul koşulları BURKENT'ten teyit edilmelidir.
• Tehlikeli atık: Asbest ve diğer tehlikeli atıklar ayrı toplanır ve yalnızca bu atıkları kabul etmeye yetkili tesislere gider.

Taşıma ve döküm tarafının nasıl işlediğini hafriyat ve saha temizliği sayfasında, inşaat ve yıkıntı atıklarının hangi yöntemlerle geri kazanıldığını ise geri kazanım yazımızda bulabilirsiniz.

Hurda değeri yıkım maliyetini nasıl etkiler?

Seçici yıkımın doğrudan ekonomik tarafı metaldir. Betonarme bir binada donatı, sanayi yapısında çelik konstrüksiyon, her binada da tesisat ve kablo belirli bir hurda değeri taşır. Bu değer teklifte ayrı bir kalem olarak gösterilip yıkım bedelinden mahsup edilebilir.

"Hurda karşılığı yıkım" teklifleri ise dikkatle okunmalıdır. Bina tipi, metal miktarı ve piyasa fiyatı bir araya gelmeden hurda değeri çoğu konut yıkımında ruhsat, asbest, taşıma ve döküm maliyetini karşılamaz. Karşılıyormuş gibi görünen tekliflerde hangi kalemlerin dışarıda bırakıldığına bakmak gerekir. Bu konuyu hurda karşılığı yıkım yazımızda, maliyeti belirleyen diğer etkenleri ise bina yıkım fiyatları sayfasında ele alıyoruz.

Seçici yıkım her binada aynı ölçüde uygulanır mı?

Hayır. İlke aynı kalsa da ağırlık yapının türüne göre değişir:

• Betonarme apartman: Asıl iş iç sökümdür. Her dairede tekrar eden tavan, bölme, kaplama ve tesisat kalemleri vardır. Ana yıkımdaki en büyük akış beton ile donatıdır.
• Fabrika ve depo: Çelik konstrüksiyon, sandviç panel, makine temelleri ve üretimden kalan kalıntılar öne çıkar. Yağ, kimyasal ve eski çatı levhaları ayrıca ele alınır. Ayrıntıları fabrika ve endüstriyel tesis yıkımı sayfasında anlatıyoruz.
• Bitişik nizam yapı: Yönetmelik bitişik nizamda mümkünse kısmen veya tamamen elle yıkımı esas alır. Elle yapılan işte ayrıştırma da kendiliğinden daha ayrıntılı olur.
• Küçük müstakil yapı: Bodrum hariç en çok bir katlı, yüksekliği 6,00 m'yi ve inşaat alanı 250 m²'yi aşmayan müstakil veya ayrık yapılarda yıkım planı aranmaz. Buna karşın tehlikeli malzemenin önce sökülmesi ve atığın ayrılması yükümlülüğü yönetmeliğin genel ilkelerinde durur. Kırsal yapılarda eski oluklu çatı levhaları bu nedenle ilk bakılan kalemdir.

Seçici yıkım yıkım süresini uzatır mı?

Sahadaki ilk evreyi uzatır, çünkü söküm elle ve sırayla yapılır. Buna karşılık iş sonunda karışık molozu ayıklama, yanlış akışa giden bir yükü geri çağırma ya da tehlikeli atıkla karışmış bir konteyneri yeniden sınıflandırma gibi sorunlar yaşanmaz. Toplam takvim, keşifte yapının büyüklüğüne ve malzeme çeşitliliğine göre çıkarılır.

Takvimde dikkat edilmesi gereken asıl sınır ruhsat süresidir. Bugün yürürlükteki kurala göre yıkıma ruhsat tarihinden itibaren 1 ay içinde başlanmalı ve başlama süresi dahil 3 ay içinde bitirilmelidir; aşılırsa ruhsat hükümsüz sayılır. Seçici yıkım bu süreye sığacak şekilde planlanır. Genel süre beklentisi için bina yıkımı ne kadar sürer yazımıza bakabilirsiniz.

İş bitince hangi belgeleri teslim ediyoruz?

Seçici yıkımın ne kadar iyi yapıldığı sözle değil belgeyle gösterilir. İş sonunda mal sahibine verdiğimiz dosyada şunlar bulunur:

• Atık Taşıma ve Kabul Belgesi nüshaları ve HYBS kayıtları; atığın tamamı izinli sahaya ulaştığında sistemin ürettiği "Temiz Belgesi",
• Geri kazanım ve bertaraf tesislerinden alınan kabul belgeleri,
• Asbest sökümü yapıldıysa, yetkili ekibin aldığı "maruziyet riski kalmadı" belgesi ve ölçüm raporunun bir örneği,
• Akış bazında atık miktarlarının özeti.

İdarenin yıkım sonrasında en geç 30 gün içinde düzenlediği Yanan ve Yıkılan Yapılar Formu'nun takibi de bu dosyanın parçasıdır. Hukuki çerçevenin tamamını inşaat ve yıkıntı atıkları mevzuatı sayfasında, yönetmeliğin madde düzeyindeki özetini Binaların Yıkılması Hakkında Yönetmelik sayfasında bulabilirsiniz.