İnegöl'de bina yıkımı: 1999 öncesi stok, Turgutalp ve mobilya atölyeleri

İnegöl'de bina yıkımı, belediyenin açıklamasına göre yaklaşık 13 bini 1999 depreminden önce yapılmış 47 bin yapılık bir stok üzerinde ilerliyor. İşin ağırlığı iki yerde toplanıyor: Turgutalp gibi etaplı dönüşüm projelerindeki konut blokları ve mobilya sanayisinin eski sanayi sitelerindeki atölye ve imalathaneler.

İnegöl'deki yapıların ne kadarı eski yönetmelik döneminden kalıyor?

Dörtte birinden fazlası. Belediye Başkanı Alper Taban'ın Eylül 2026 sonunda basına yansıyan açıklamasına göre ilçede yaklaşık 47 bin yapı var ve bunların yaklaşık 13 bini 1999 depremi öncesinde inşa edildi. Aynı açıklamada 7 konut ve 2 sanayi bölgesi dönüşüm projesinin Bakanlığa sunulduğu belirtiliyor.

Bu rakamlar resmî bir envanter değil, belediye beyanı. Yine de ölçeği gösteriyor: 306.004 kişilik nüfusuyla (TÜİK ADNKS 2025) Bursa'nın dördüncü büyük ilçesinde yenilenme yalnız konutla sınırlı kalmayacak, sanayi bölgelerini de kapsayacak. Sunulan projelerin onay durumu ve hangi mahalleleri kapsadığı ilgili belediyeyle teyit edilmelidir.

Turgutalp'te yıkım etaplar hâlinde nasıl yürüyor?

Belediyenin açıklamasına göre Turgutalp Mahallesi Kentsel Dönüşüm Projesi, "şehrin ilk kentsel dönüşüm projesi" olarak İnegöl Belediyesi'nin garantörlüğünde yürüyor. Barbaros, Mimar Sinan, Mahmut Esat Bey ve Kemalettin Sami Paşa caddelerinin kesiştiği 15,3 hektarlık alanda hak sahiplerinin %95'i onay verdi. Proje toplam 7 etaptan oluşuyor; 2. ve 3. etapta 31 blok ve 192 daire yıkıldı, yerlerine 8 blok yapılacak.

Basına yansıyan bilgiye göre yıkım sırasında bazı binalardaki yapısal zafiyetler gözle görülür hâle geldi. Bu, etaplı işlerde göz ardı edilmemesi gereken bir noktadır. Taşıyıcı sistemi zayıf bir blok, parça indirilirken hesaplanandan farklı davranabilir. Bu yüzden yıkım planı hazırlanırken beton ve donatı durumu yerinde gözlemle kontrol edilir, indirme sırası buna göre kurulur. Yönetmelik gereği yıkım yukarıdan aşağıya yapılır; alt kat düşey taşıyıcılarından başlanamaz.

Etaplı projelerde sonraki etabın blokları, yıkım yapılan parselin hemen yanında kullanılmaya devam edebilir. TS 13883'e uygun toz bastırma, en az 2,5 m yüksekliğinde paravan ve cephe filesi bu durumda yalnız yasal şart değil, projenin sürdürülebilmesi için de gereklidir. Toplu dönüşüm işlerinin akışını kentsel dönüşüm yıkımı sayfasında anlattık.

Mobilya atölyesi yıkımı konut yıkımından nasıl ayrılır?

İnegöl'ün sanayi yapı stoğu katman katman oluştu. Mobilyacılık tarihçesine göre 1952-53'te kent merkezinin doğusundaki bataklık alan düzenlenerek yaklaşık 160 işyerli Küçük Sanayi Sitesi kuruldu; Büyük Sanayi Bölgesi 1955'te başladı ve 1967'de parsellendi. Sonraki dönemde OSB'ler geldi. İnegöl OSB, ilçe düzeyinde kurulan ilk OSB olarak 1973 kararına dayanıyor. BEBKA'nın 2021 verisine göre İnegöl Mobilya Ağaç İşleri İhtisas OSB 675 hektar, İnegöl OSB 272 hektar; üçüncü bölge Yenice OSB. İlçedeki imalat işyerlerinin %70'i mobilya üretiyor.

Bu tablo, atölye yıkımlarında konuttan farklı bir iş sırası doğurur:

1. 01

   Stok ve makine tahliyesi

   Tezgâhlar, levha stoku, boya kabinleri ve toz emme hatları ana yıkımdan önce çıkarılır.

2. 02

   Toz temizliği

   Eski imalathanelerde kiriş üstlerinde ve çatı arasında biriken ahşap tozu, sökümden önce temizlenir. Bu hem yangın riskini hem yıkım sırasındaki tozu azaltır.

3. 03

   Asbest envanteri

   Eski sanayi yapılarında çatı ve cephe kaplamaları envanterin öncelikli kalemidir. Yönetmelik md. 16'ya göre analiz ÇSGB tarafından yetkilendirilmiş laboratuvarda yapılır.

4. 04

   Seçici yıkım

   Ahşap, metal, cam ve yalıtım ayrı toplanır; md. 5'e göre bu adım bitmeden ana yıkıma geçilemez.

Küçük sanayi sitelerindeki tek katlı birimlerde sık sorulan bir konu yıkım planıdır. Yönetmelik, bodrum hariç en çok 1 katlı, 6,00 m'yi ve 250 m²'yi aşmayan yapılarda planı aramaz; ancak bu istisna yalnız müstakil ve ayrık nizam yapılar içindir. Ortak duvarlı sıra atölyelerde istisnanın şartı karşılanmaz. Yöntem ayrıntıları fabrika ve endüstriyel tesis yıkımı sayfasında, pratik kontrol listesi ise fabrika yıkımında dikkat edilecekler yazısında.

İnegöl Havzası'nın fayları yıkımdan sonrasını neden ilgilendirir?

Çünkü yıkılan her binanın yerine yeni bir yapı gelir ve bu yapı fayla çevrili bir havzaya oturur. AFAD verisine dayanan İl Afet Risk Azaltma Planı'na ilişkin habere göre İnegöl Fay Zonu havzayı kuzeyden ve güneyden 30 km'yi aşan uzunlukta sınırlıyor. Oylat Fayı havzanın güneyinde yer alıyor; Çekirge Burnu'ndan başlayan Bursa Fayı da İnegöl Havzası'na kadar uzanıyor.

Yıkım bitip parsel boşaldığında yeni yapı için zemin etüdü yapılır. Temel sökümü sırasında çıkan dolgu ve eski temel kalıntılarının kaldırılması, etüt ekibinin sağlıklı sondaj yapabilmesi için önemlidir. Bu aşamada zemin etüdü için Detay Zemin (yeni sekmede açılır) ile aynı takvim üzerinde çalışılabilir. Parsel bazında deprem tehlikesi için AFAD'ın Türkiye Deprem Tehlike Haritası (yeni sekmede açılır) kullanılır.

Atık nereye gider, ruhsat için nereye başvurulur?

Atık için ilçede bir seçenek var: BURKENT listesinde İnegöl'deki Yeniyörük sahası Eylül 2026 itibarıyla açık görünüyor. İlçe il merkezine 47 km uzaklıkta olduğundan atığın ilçe içinde kalabilmesi nakliye süresini belirgin biçimde kısaltır. 2 tondan fazla atıkta Atık Taşıma ve Kabul Belgesi, Hafriyat Yönetim Bilgi Sistemi (HYBS) üzerinden ilçe belediyesinden alınır; konteyner yerleşmeden yıkıma başlanmaz. Saha durumu değişebildiği için keşifte BURKENT'in güncel listesi yeniden kontrol edilir.

Yıkım ruhsatı İnegöl Belediyesi İmar ve Şehircilik Müdürlüğü'ne yapılan başvuruyla düzenlenir. Belediyenin hizmet rehberinde müdürlüğün işleri arasında “yanan-yıkılan ruhsatı düzenleme” sayılıyor, ancak yıkım ruhsatı için ayrı bir evrak listesi yayımlanmamış; güncel liste müdürlükten teyit edilmelidir. Aynı rehberdeki Fen İşleri “Yıkım (kaçak yapı, mal-i inhidam) talepleri” sayfası ise belediyenin encümen kararıyla yürüttüğü yıkımlarla ilgilidir, malikin ruhsat başvurusuyla karıştırılmamalı. Yönetmeliğe göre eksiksiz başvuruda ruhsat en geç 15 günde düzenlenir; akışın tamamı yıkım ruhsatı rehberinde. Batıdaki komşu ilçede hafriyat ve geri kazanım tesisinin ilçe içinde olmasının yıkımı nasıl etkilediğini Kestel sayfasında anlattık.