Fabrika yıkımı Bursa: tesisattan çelik konstrüksiyona sıralı endüstriyel söküm

Fabrika yıkımında makineler, tesisat ve tanklar boşaltılır, eternit gibi tehlikeli çatı malzemesi yetkili ekiplerce sökülür, ardından çatı, çelik ya da betonarme taşıyıcı sistem ve temeller sırayla kaldırılır. Konut yıkımından farkı, yapının içinde üretimden kalan her şeyin ayrı bir atık akışı olmasıdır. Bursa'da bu sırayı işletmenin takvimi, hurda değeri ve parselin sonraki kullanımıyla birlikte planlıyoruz.

Fabrika yıkımı konut yıkımından neden farklıdır?

Bir apartmanda yıkılacak şey büyük ölçüde betonarme iskelet ve dolgu duvardır. Bir fabrikada ise yapının kendisi işin ancak bir kısmıdır. Üretim hatları, basınçlı hava ve buhar hatları, kablo kanalları, havalandırma kanalları, yer altı ve yer üstü tanklar, vinç yolları, makine temelleri ve bazen yıllar boyunca biriken üretim kalıntıları vardır.

Taşıyıcı sistemler de çeşitlidir. Aynı parselde 1970'lerden kalma betonarme bir üretim binası, sonradan eklenmiş çelik konstrüksiyon bir hangar ve prefabrik bir depo yan yana bulunabilir. Her biri ayrı bir söküm sırası ister. Bu yüzden fabrika yıkımında keşif, konut yıkımına göre daha uzun sürer ve işletmenin teknik personeliyle birlikte yapılır. Konunun daha geniş bir kontrol listesi fabrika yıkımında dikkat edilecekler yazısındadır.

Yıkımdan önce tesis nasıl boşaltılır?

Makineyle yıkıma geçmeden önce tesisin "ölü" hâle getirilmesi gerekir. Yapı İşlerinde İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliği de yıkımdan önce gaz, su ve elektrik bağlantılarının kesilmesini ve güvenlik alanı bırakılmasını ister. Bizim boşaltma sıramız genellikle şöyledir:

1. 01

   Enerji ve akışkan kesimi

   Elektrik, doğalgaz, su, basınçlı hava ve buhar hatları kaynağında kesilir, hatlar boşaltılır ve kesildikleri yer işaretlenir.

2. 02

   Makine ve ekipmanın çıkarılması

   İşletmenin taşımak veya satmak istediği makineler sökülür; kalan ekipman hurda ya da atık olarak ayrılır.

3. 03

   Tank, kanal ve çukurların boşaltılması

   Yağ, kimyasal, boya ve çamur kalıntıları lisanslı firmalarca alınır; tank içi temizlenmeden kesme işine geçilmez.

4. 04

   Tehlikeli atıkların ayrılması

   Floresan lambalar, akü, boya ve yağ bidonları, asit ve benzeri tehlikeli atıklar ayrı toplanır.

5. 05

   Asbest envanteri ve söküm

   Eternit çatı, eski boru yalıtımları ve benzeri şüpheli malzeme envantere göre yetkili ekiplerce sökülür.

6. 06

   İç söküm

   Bölmeler, asma tavanlar, kablolar, kanallar ve yalıtım ayrılır.

Hafriyat Yönetmeliği'ne göre asbest, boya, florasan, cıva ve asit gibi tehlikeli atıklar ayrı toplanır. Bu ayrım erken yapılmazsa sonradan ayıklamak neredeyse imkânsız hâle gelir: konteynere tehlikeli atık karışırsa o konteynerdeki atığın tamamı tehlikeli atık sayılır.

Eternit çatı fabrikada neden ilk iştir?

Bursa'daki eski sanayi yapılarında oluklu çatı levhaları en sık karşılaştığımız asbest şüpheli malzemedir. Binaların Yıkılması Hakkında Yönetmelik'e göre yıkım öncesinde asbest envanteri zorunludur ve asbestli malzeme sökülüp uzaklaştırılmadan ana yıkıma geçilemez. Geniş bir fabrika çatısı olduğunda bu evre hem alan hem de süre olarak büyüktür.

Asbest sökümünü biz yapmıyoruz. Envanterin çıkarılması, yetkili söküm ekibinin iş planını il müdürlüğüne bildirmesi, sökümün tamamlanması ve belgelerin alınması arasındaki sırayı ve yıkım takvimini asbest sökümü koordinasyonu kapsamında yönetiyoruz. Çatı sökümü bitmeden taşıyıcı sisteme dokunmuyoruz.

Çelik konstrüksiyon nasıl sökülür?

Çelik yapıda risk, sökülen elemanın geri kalan sistemin dengesini bozmasıdır. Bir makas ya da aşık yerinden alındığında komşu çerçeve beklenmedik yöne yatabilir. Bu nedenle söküm, yapının yük aktarım sırasının tersine ilerler:

• Çatı ve cephe kaplamaları (sandviç panel, trapez sac, eternit sonrası kalan aksam),
• Aşıklar, çaprazlar ve rüzgâr bağlantıları,
• Vinç kirişleri ve makaslar,
• Kolonlar ve kolon ayakları.

Kesme yöntemi yerine göre seçilir. Hidrolik makasla kesmek kıvılcım üretmediği için yağ ve toz kalıntısı olan tesislerde daha güvenlidir. Sıcak kesme gerekiyorsa çevrenin yanıcı kalıntıdan arındırılması ve yangın önlemlerinin sahada hazır bulunması şarttır. Yüksek elemanlar makineyle indirilir; mümkün olan her durumda işçi eleman üzerine çıkarılmaz.

Prefabrik betonarme yapılarda ise birleşim noktaları kritik olur. Kiriş ile kolon arasındaki bağlantı çözüldüğünde eleman bağımsız hâle gelir; bu yüzden elemanlar tek tek, makineyle tutularak indirilir. Makinelerin genel özellikleri kontrollü ve mekanik yıkım sayfasında yer alır.

Fabrika yıkımında hurda maliyeti nasıl etkiler?

Fabrika, hurda değeri en yüksek yapı türüdür. Çelik konstrüksiyon, vinç yolları, sac kaplamalar, bakır kablolar, alüminyum doğramalar ve makine artıkları ayrı ayrı biriktirildiğinde ciddi bir tonaj oluşturur. Bu değer teklifte ayrı bir kalem olarak gösterilip yıkım bedelinden mahsup edilebilir.

Ancak hurdanın değeri kadar ayrıştırmanın kalitesi de önemlidir. Karışık metal, türüne göre ayrılmış metalden daha düşük değerlenir. Demir-çelik ile bakır ve alüminyum gibi demir dışı metalleri ayrı biriktiriyoruz. Mahsubun sözleşmeye nasıl yazılacağını hurda karşılığı yıkım yazısında, ayrıştırmanın genel yöntemini seçici yıkım ve atık ayrıştırma sayfasında anlattık.

Faaliyetteki bir tesiste kısmi yıkım yapılabilir mi?

Yapılabilir, ama planlama ağırlığı artar. Üretim devam ederken bir binanın ya da bir bölümün yıkılması gerektiğinde şu soruları önceden cevaplıyoruz:

• Yıkım alanı ile çalışan alan arasına hangi ayırıcı kurulacak, toz nasıl engellenecek?
• Ortak kullanılan enerji hatları nereden kesilecek, çalışan bölümün beslemesi nasıl korunacak?
• Kamyon ve makine trafiği fabrikanın iç lojistiğiyle nasıl ayrılacak?
• Hangi saatlerde gürültülü iş yapılabilecek?

Yönetmeliğin kısmi yıkıma ilişkin hükümleri ve plan istisnaları yapının büyüklüğüne göre değişir; ruhsat ihtiyacının ilgili idareyle teyit edilmesi gerekir.

Bursa'nın sanayi bölgelerinde nelere dikkat ediyoruz?

Bursa'da sanayi yapısı ilçelere göre farklılaşır. Bursa Yatırım Destek Ofisi'nin listesine göre organize sanayi bölgeleri başlıca şu ilçelerdedir:

• Nilüfer: Türkiye'nin ilk OSB'si olarak 1961'de kurulan Bursa OSB, Nilüfer OSB, Hasanağa OSB, Kayapa OSB ve Bursa Deri OSB. Fabrika yıkımı açısından en yoğun ilçedir; ayrıntılar Nilüfer sayfamızda.
• Osmangazi: Demirtaş OSB.
• Gürsu ve Kestel: Uludağ OSB, Kestel OSB ve Barakfakih OSB; tekstil ağırlıklıdır.
• İnegöl: İnegöl OSB, İnegöl Mobilya OSB ve Yenice OSB.
• Diğer: Mustafakemalpaşa OSB, Karacabey'de TEKNOSAB ve Yenişehir OSB.

Gemlik ve Orhangazi'de ise sanayi OSB olarak değil başka statülerde örgütlenmiştir. Gemlik'te Bursa Serbest Bölgesi ve Gemlik Özel Endüstri Bölgesi limanların yanında yer alır. Orhangazi'de OSB bulunmaz; ağır sanayi Asilçelik ve Döktaş özel endüstri bölgelerinde toplanır. Bu alanlarda saha girişi, araç izni ve çalışma kuralları bölge yönetiminin iç düzenlemelerine bağlıdır; Gemlik sayfamızda bu farkı ayrıca ele aldık.

OSB ve özel statülü bölgelerde hangi kurumun yıkım ruhsatı ve izinleri düzenlediği, kamyon giriş saatleri ve atık çıkış kuralları bölge yönetiminden teyit edilmelidir. Keşfe bu bilgilerle gidiyoruz.

Temel ve saha teslimi nasıl yapılır?

Fabrika parsellerinde asıl yük yerin altında olabilir: ağır makine temelleri, kanallar, yer altı tankları ve kalın saha betonu. Temellerin hangi kota kadar kırılacağı, parselin sonraki kullanımına göre sözleşmede belirlenir. Yeni yapı için tüm temel kaldırılırken, satış ya da geçici kullanım için saha betonunun yerinde bırakılması istenebilir.

Beton ve tuğla atığı Atık Taşıma ve Kabul Belgesi ile ve Bursa'da HYBS üzerinden izinli sahalara taşınır. Temel kırma, tesviye ve saha teslimi hafriyat ve saha temizliği kapsamında yürür.