Keles'te bina yıkımı: köy evlerinde devşirme taş ve dağ yolu lojistiği

Keles'te eski bir köy evini yıkarken dikkat edilecek en özel konu, duvarların içinden çıkabilecek taşlardır. Uludağ Üniversitesi'nin dağ ilçeleri envanterine göre Keles köylerinde Roma ve Bizans dönemine ait mimari parçalar köy yapılarında devşirme malzeme olarak kullanılmıştır. Bu yüzden Keles'te yıkım, makineyle hızla bitirilecek bir iş değil, gözle kontrol edilerek ilerleyen bir söküm olarak planlanır.

Keles köy evlerinde devşirme malzeme ne demek?

Devşirme, eski bir yapıdan sökülen taşın, sütun parçasının ya da işlenmiş mermerin yeni bir yapıda yeniden kullanılmasıdır. Envanter bu durumu Keles için somut örneklerle aktarır: Akçapınar'da köy yapılarında 14 mermer mimari parça tespit edilmiş; Kıranışıklar'daki Şahinbaba Türbesi'nin onarımında çok sayıda Bizans devşirmesi kullanılmıştır. Haydar ve Harmanalanı da envanterde benzer malzemeyle anılan köyler arasındadır.

Bu parçalar çoğu zaman duvar örgüsünün içinde, temel taşı ya da kapı-pencere lentosu olarak durur ve sıva altında görünmeyebilir. Makineyle toptan yıkılan bir duvarda ise kırılıp molozun içinde kaybolurlar.

Yıkımda antik parça çıkarsa ne yapılır?

Söküm durur ve bildirim yapılır. 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu gereği kültür varlığı niteliğindeki bir buluntu çıktığında çalışma durdurulur ve durum müzeye ya da mülki amire bildirilir. Parçanın ne yapılacağına yetkili idare karar verir; malik ya da yıkım ekibi parçayı kendi başına taşıyamaz, satamaz, yeniden kullanamaz.

Bu kuralı sahada uygulanabilir kılmak için Keles'teki köy evi işlerinde şu sırayı izleriz:

1. 01

   Ön gözlem

   Keşifte cephe, avlu duvarı ve temel seviyesinde işlenmiş taş, yazıt ya da profilli parça izi aranır; görülenler fotoğrafla kayda alınır.

2. 02

   Seçici söküm

   Çatı, doğrama ve ahşap elemanlar ayrıldıktan sonra duvarlar yukarıdan aşağıya, mümkün olan yerlerde elle sökülür.

3. 03

   Durdurma yetkisi

   Operatör ve işçiler, şüpheli bir parça gördüklerinde işi durdurma talimatıyla sahaya çıkar.

4. 04

   Bildirim ve bekleme

   Parça yerinde bırakılır, çevresi korunur ve bildirim yapılır; devam kararı idareden beklenir.

Duvarların önce ayrıştırılarak sökülmesi, hem olası parçaları korur hem de ahşap, metal ve taşı ayrı toplar. Yöntemin mantığını seçici yıkım nedir yazısında anlattık; iş kalemleri seçici yıkım ve atık ayrıştırma sayfamızda.

Keles'te eski ve boş yapı stoğu neden artıyor?

TÜİK'in 2025 verisine göre Keles'in nüfusu 10.939'dur ve yıllık artış hızı ‰-21,0 ile Bursa'da nüfus kaybeden ilçeler arasındadır. Boşalan köy evleri, ahırlar ve samanlıklar zamanla bakımsız kalır; çatısı çöken bir yapı hem çevresi hem de yol için risk oluşturur.

İlçenin ekonomisi de yapı stoğuna yansır: BEBKA'ya göre Keles'te orman işçiliği ve orman ürünleri öne çıkar, imalatın %33'ü ağaç ürünleridir. Ahşap ağırlıklı müştemilat ve depo yapılarında ahşabın ayrı toplanması, moloz hacmini ciddi ölçüde azaltır. Hangi köy yapısının hangi malzemeyle yapıldığına dair kaynaklı bir istatistik yok; taşıyıcı sistemi keşifte yerinde görürüz.

Tek katlı, müstakil, 6,00 m yüksekliği ve 250 m² inşaat alanını aşmayan yapılarda yıkım planı düzenlenmez (Yönetmelik md. 7); yine de yıkım ruhsatı ve yıkım öncesi asbest envanteri ayrı başlıklar olarak kalır. Eski çatı levhalarında asbest olup olmadığını yalnızca yetkili laboratuvar analizi gösterir; envanter ve söküm takvimini asbest sökümü koordinasyonu kapsamında yönetiriz.

Dağ yolları ve Kocayayla çevresi yıkım lojistiğini nasıl etkiler?

Keles, il merkezine 61 km uzaklıkta ve 640 km² yüzölçümüyle Bursa'nın Ege Bölgesi'nde kalan ilçesidir; doğusunda İnegöl, güneyinde Domaniç, Tavşanlı ve Harmancık, batısında Orhaneli, kuzeyinde Osmangazi bulunur. 1931'de nahiye olmuş, 1934'te Orhaneli'ye bağlanmış, 1953'te 6068 sayılı Kanunla ilçe olmuştur.

Dağlık arazide belirleyici olan, makinenin sahaya ulaşıp ulaşamayacağıdır. Dar ve eğimli köy yollarında lowbed ile büyük ekskavatör taşımak mümkün olmayabilir; bu durumda mini ekskavatör, elle söküm ve küçük tonajlı kamyonla ara toplama noktası birlikte planlanır. Kış aylarında yol koşulları da takvime dahil edilir. İlçe merkezine 4 km uzaklıktaki Kocayayla gibi rekreasyon alanlarının çevresinde ziyaretçi yoğunluğu ve yol kullanımı saha güvenliği planına eklenir.

Keles'te ruhsat ve moloz taşıma nasıl yürür?

Yıkım ruhsatı Keles Belediyesinden alınır. Belediyenin e-belediye sistemi bulunuyor; yıkıma özel çevrim içi başvuru ya da güncel evrak listesi tespit edilemedi, başvuru evrakı belediyeyle teyit edilmeli. Hazırlık adımlarının genel listesi bina yıkımı öncesi yapılması gerekenler yazımızda.

BURKENT'in Eylül 2026 listesinde Keles sınırları içinde hafriyat sahası görünmüyor. 2 tondan fazla yıkıntı için Atık Taşıma ve Kabul Belgesi alınır ve süreç HYBS üzerinden yürür. Listede doğu komşu İnegöl'deki Yeniyörük sahası açık, kuzeydeki Osmangazi'de Yenikent ise yeni başvurulara kapalı görünüyor. Saha seçimi güzergâha ve kabul koşullarına göre iş öncesinde BURKENT'ten teyit edilir. Taşıma mesafesi uzun olduğundan taş, ahşap ve metali sahada ayırmak, taşınacak molozu azaltmanın en etkili yoludur. Batı komşudaki maden ve köy yapıları için Orhaneli sayfamıza bakabilirsiniz.