Gemlik'te bina yıkımı: dolgu zemin, iki fay ve liman sahası

Gemlik'te bina yıkımı, büyük ölçüde denizden dolgu alan üzerine kurulmuş bir merkezde ve iki diri fayın arasında yapılır. Bu yüzden ilçede yıkımın en dikkat isteyen kısmı çoğu zaman üst katlar değil, temeldir: temel sökümü, kazının kıyı zemininde nasıl davrandığı ve yeni yapıdan önce yapılacak zemin etüdü.

Gemlik merkezinin zemini yıkımı nasıl etkiliyor?

Merkezde temel sökümü, ilçenin iç kesimlerine göre daha fazla ön inceleme ister. Dönemin belediye başkanının 2012'de basına yansıyan açıklamasına göre merkezin bir bölümü denizden dolgu alan üzerinde; bazı binaların deniz kumuyla yapıldığı, altyapı kazılarında yüzeyin yaklaşık 40 cm altında çamur tabakası görüldüğü aktarılmıştı. Bu bir belediye beyanıdır ve 14 yıl öncesine aittir, ancak merkezdeki eski stok hakkında önemli bir işaret verir.

Güncel bilimsel çalışma da aynı yöne bakıyor. Bursa Teknik Üniversitesi'nden Prof. Dr. Eyübhan Avcı liderliğindeki ekip, parsel bazlı zemin ve sıvılaşma haritası çalışmasına Gemlik'ten başladı. AA'nın aktardığına göre Avcı, Gemlik ve Mudanya gibi sahil bölgelerini sıvılaşma bölgesi olarak anıyor.

Yıkım açısından bunun üç pratik sonucu var:

• Temel kotu: Bitişik binanın temel kotunun altına tedbirsiz inilemez (yönetmelik md. 6). Yumuşak zeminde komşu yapının oturması bu kuralı daha da önemli kılar.
• Mevcut durum tespiti: Komşu yapıda hasar riski varsa yıkımdan önce mevcut durum tespit raporu hazırlanır.
• Beton kalitesi: Deniz kumu kullanılmış olabilecek eski binalarda donatı korozyonu keşifte kontrol edilir; parça indirme sırası taşıyıcıların gerçek durumuna göre kurulur.

Yöntem seçimini kontrollü ve mekanik yıkım sayfasında anlattık.

Gemlik ve Gençali fayları neden hep gündemde?

Çünkü ikisi de ilçenin içinden geçiyor. AFAD verisine dayanan İl Afet Risk Azaltma Planı'na ilişkin habere göre Gemlik Fayı İznik Gölü ile Gemlik Körfezi arasında yaklaşık 40 km uzanıyor ve 22 km'si karada; Gençali Fayı ise Gemlik'in güneyinde, Kurşunlu ile İznik Gölü arasında 23 km. Basına yansıyan bilgiye göre Bursa Büyükşehir Belediyesi ile JICA'nın deprem risk analizi de İznik-Gemlik fay hattında 7,6 büyüklüğünde bir senaryo depreme dayanıyor.

Yıkım bittikten sonra boşalan parselde yeni yapı için zemin etüdü yapılır. Dolgu ve kıyı zemininde etüt ekibinin sağlıklı sondaj yapabilmesi için eski temel kalıntılarının kaldırılması önemlidir; zemin etüdü için Detay Zemin (yeni sekmede açılır) ile takvim birlikte planlanabilir. Sıralamanın mantığı yıkımdan sonra zemin etüdü yazısında.

Yeni ve Orhaniye mahallelerindeki dönüşüm neyi kapsıyor?

Büyükşehir Belediyesi'nin 12 Eylül 2025 tarihli açıklamasına göre Bursa Büyükşehir Belediyesi, Gemlik Belediyesi, BURKENT ve GEMTAŞ arasında imzalanan protokolle Yeni ve Orhaniye mahallelerinde yaklaşık 10 hektarlık alanda dönüşüm başlatıldı. Açıklamada gerekçe olarak ilçenin birinci derece deprem bölgesinde ve Kuzey Anadolu Fayı hattı üzerinde bulunması gösteriliyor.

Bu bir dönüşüm projesidir; 6306 sayılı Kanun kapsamında ilan edilmiş riskli alan kararı olarak okunmamalıdır. Proje merkezde olduğu için yukarıda anlatılan zemin koşulları doğrudan bu alanı ilgilendiriyor. Etap takvimi ve yıkım sırası için belediyenin duyuruları takip edilmelidir. Toplu projelerde yıkımın nasıl yürüdüğünü kentsel dönüşüm yıkımı sayfasında ele aldık.

Liman ve serbest bölgede söküm nasıl planlanır?

Gemlik, Bursa'nın deniz kapısı olduğu için endüstriyel yapıların bir kısmı kıyıda ve kontrollü giriş alanlarındadır. Bursa Serbest Bölgesi 1998'de kurulan işletici şirketle 2001'de faaliyete geçti; yaklaşık 82 hektarlık alan Gemport, Borusan, Roda ve Yılfert limanlarına bitişik. BEBKA'ya göre Gübre Sanayi A.Ş. alanında kurulan Gemlik Özel Endüstri Bölgesi'nin kuruluş kararı 4 Ekim 2019 tarihli, 30908 sayılı Resmî Gazete'de yayımlandı.

Bu alanlarda yıkım ruhsatının yanında bölge yönetiminin giriş, araç ve personel kuralları geçerlidir. Çalışmaya devam eden tesislerin yanında söküm yapılacaksa toz, gürültü ve yük trafiği bu yönetimle birlikte planlanır. Depo ve üretim yapılarında çatı ve cephe kaplamalarının asbest envanteri ilk adımdır; çelik elemanlar hurda olarak ayrılır. Endüstriyel yapıların sökümünü fabrika ve tesis yıkımı sayfamızda ayrıntılı anlattık.

Kıyıdaki yazlık sitelerde yıkımı ne zorlaştırır?

Kumla, Kurşunlu, Karacaali ve Narlı sahilleri boyunca eski yazlık siteler bulunuyor. Bu yapılarda teknik iş çoğu zaman basittir; zorluk dosyadadır. Yönetmelik, yıkım ruhsatı başvurusunda belirli istisnalar dışında maliklerin tamamının muvafakatini ister. Çok malikli sitelerde imzaların toplanması ruhsattan uzun sürebilir. Kıyıya yakın parsellerde imar durumunda kıyı kenar çizgisi de kontrol edilmelidir.

Atık nereye gider, ruhsat nereden alınır?

Gemlik'te atık ilçe içinde kalabiliyor. BURKENT listesinde Cihatlı sahası Eylül 2026 itibarıyla açık görünüyor; saha 2019'dan beri faaliyeti bitmiş bir maden ocağının rehabilitasyonu için dolgu kabul ediyor ve planlanan dolgu hacmi 1.671.589 m³. Taşıma belgesi Hafriyat Yönetim Bilgi Sistemi (HYBS) üzerinden alınır.

Yıkım ruhsatı Gemlik Belediyesi'ne yapılan başvuruyla düzenlenir. Güncel evrak listesi başvurudan önce Gemlik Belediyesi'nden teyit edilmelidir. Genel çerçeve yıkım ruhsatı rehberinde. Aynı fay koridorunun doğu ucundaki komşu ilçeyi Orhangazi sayfasında anlattık.