Bursa'da kontrollü yıkım: makine ve el aletleriyle kat kat mekanik yıkım

Kontrollü yıkım, bir binanın patlayıcı kullanılmadan, yıkım planında belirlenen sırayla ve yukarıdan aşağıya parça parça kaldırılmasıdır. Bursa'da yaptığımız mekanik yıkımda iş, ekskavatöre takılan hidrolik kırıcı, makas ve pulverizatörlerle yürür; bitişik duvar, dar sokak veya hassas komşu yapı varsa makinenin yerini el aletleri alır. Amaç, yapının hangi parçasının ne zaman ve nereye düşeceğini baştan bilmektir.

Kontrollü yıkım tam olarak ne demek?

Kısaca: yapının çökmesine izin vermeden, her elemanın planlı biçimde sökülmesi. Kavramın tarihçesini, hangi durumlarda zorunlu hale geldiğini ve diğer yöntemlerle farkını kontrollü yıkım nedir yazısında ayrıntılı anlattık. Bu sayfa, yöntemi sahada nasıl uyguladığımıza odaklanır.

Mevzuatın çizdiği temel çerçeve Binaların Yıkılması Hakkında Yönetmelik'in 11. maddesindedir:

• Yıkım tekniği TS 13633'teki yöntemlerden yapıya uygun olanı seçilerek belirlenir.
• Tam yıkım çatıdan temele, yukarıdan aşağıya yapılır.
• Alt kat düşey taşıyıcılarından başlanamaz; yani zemin kattaki kolonları kırıp binayı devirmek yasaktır.
• Çalışmaya ara verilirken askıda blok bırakılmaz.
• Bitişik nizamdaki binalarda mümkünse kısmen veya tamamen elle yıkım esastır.

Mekanik yıkımda hangi makineler ve ataşmanlar kullanılır?

Makine seçimi binanın yüksekliğine, taşıyıcı sistemine ve sahanın ne kadar yer verdiğine göre yapılır. Aynı şantiyede genellikle birden fazla makine birlikte çalışır: biri yıkar, biri atığı ayırır, biri yükler.

Yıkım müteahhitliği mevzuatı da ekipmanı yetki grubuna bağlar. Örneğin Y3 grubunda en az bir adet 120 HP ekskavatör ve taşınabilir pulverize su toz bastırma sistemi aranır; Y2 grubunda en az biri 16 m, Y1 grubunda en az biri 20 m çalışma yüksekliğinde uzun erişimli ekskavatör bulundurulması gerekir. Operatörlerin mesleki yeterlilik belgesine sahip olması da yönetmelik şartıdır.

Hangi makinenin hangi işte kullanılacağı keşifte belirlenir. Ataşmanların çalışma prensiplerini bina yıkımında kullanılan makineler yazısında, sahaya getirebildiğimiz ekipmanı ise ekipman parkı sayfasında bulabilirsiniz.

Yıkım sahada hangi sırayla ilerler?

"Yukarıdan aşağıya" ilkesi, her katta tekrarlanan bir döngü olarak uygulanır. Ana yıkım başlamadan önce asbestin ve seçici yıkım kapsamındaki malzemelerin sökülmüş olması gerekir; bu hazırlığı iç söküm ve seçici yıkım aşamalarında tamamlarız.

1. 01

   Çatı ve çatı katı

   Kaplama, kiremit ve ahşap/çelik taşıyıcılar sökülür; çatı arası temizlenir.

2. 02

   Üst kat döşemesi

   Döşeme, kırıcı çene ile kenardan içe doğru parçalanır; moloz yapının iç tarafına düşürülür.

3. 03

   Kirişler

   Döşemesi alınan kirişler kırılır, donatı makasla kesilir.

4. 04

   Kolon ve perdeler

   Kat taşıyıcıları, üstünde yük kalmadıktan sonra kısaltılarak indirilir. Askıda parça bırakılmaz.

5. 05

   Ayırma ve yükleme

   Her katın ardından demir ve beton ayrılır; konteyner veya kamyon yüklemesi yapılır.

6. 06

   Alt katlara tekrar

   Döngü zemin kata kadar sürer; bodrum ve temel en son, planlanan kota kadar sökülür.

Hafriyat mevzuatı da hidrolik ekipmanla yapılan yıkımda kolon ve kirişlerin kesilerek veya parçalanarak indirilmesini ister. Bu sıra, hem düşen parçanın boyunu küçültür hem de betonla demirin sahada ayrılmasını kolaylaştırır.

Bitişik nizamda neden elle yıkım yapılır?

Çünkü ortak duvarı paylaşan iki yapıda makinenin darbesi komşu binaya doğrudan aktarılabilir. Yönetmelik bu nedenle bitişik nizamda mümkün olduğu ölçüde elle yıkımı esas kabul eder. Bursa'nın eski merkez mahallelerinde, dar sokaklarda ve iki yanı dolu parsellerde bu kural, yıkım planının merkezinde yer alır.

Pratikte karma bir yöntem uygularız:

• Yapının komşu taraftan uzak gövdesi makineyle yıkılır.
• Ortak duvara bitişik şerit el aletleriyle, küçük parçalar halinde sökülür.
• Komşu binanın duvarı açıkta kalıyorsa geçici koruma ve su yalıtımı önlemleri planlanır.
• Bitişik yapının temel kotunun altına, yıkım planında öngörülen tedbir alınmadan inilmez.

Bu çalışma makine yıkımına göre daha uzun sürer ve daha fazla işçilik ister. Riskli komşuluklarda bu farkı teklifte ayrı kalem olarak gösteririz. Konunun kentsel dönüşüm tarafını bitişik binada komşu yapı koruması yazısında ele aldık.

Yıkımda toz nasıl bastırılır?

Binaların Yıkılması Hakkında Yönetmelik, TS 13883'e uygun toz bastırma sistemini zorunlu tutar; toz önlemlerini çevre görevlisi veya çevre mühendisi belirler. Bu sistemler suyu ince zerrecikler halinde püskürterek havadaki toz parçacıklarını çöktürür. Hortumla bina ıslatmak bu şartın yerine geçmez.

Sahada toz kontrolünü şu önlemlerle birlikte kurarız:

• Toz bastırma sistemini yıkılan noktaya ve rüzgâr yönüne göre konumlandırmak,
• Cepheyi iskele ve yırtılmaz tutucu file ile kapatmak,
• Şantiyeyi en az 2,5 m yüksekliğinde paravanla çevirmek,
• Molozu yüksekten serbest düşürmek yerine kat kat indirmek,
• Yükleme ve kamyon çıkışında zemini ıslak tutmak.

Komşular açısından tozun ve gürültünün nasıl yönetildiğini yıkımda toz kontrolü yazısında anlattık.

Titreşim ve gürültü nasıl sınırlanır?

Mekanik yıkımda titreşimin başlıca kaynağı hidrolik kırıcının darbesi ve yüksekten düşen parçalardır. Yönetmelik gürültü ve titreşim yönetimini ayrı bir madde olarak düzenler; akustik rapor ise yalnızca patlayıcıyla yapılan yıkımlarda zorunludur. Mekanik yıkımda asıl iş, titreşimi kaynağında azaltmaktır:

• Komşu yapıya yakın bölümlerde darbeli kırıcı yerine ezme prensibiyle çalışan pulverizatör kullanmak,
• Parçaları küçük boyutta indirip yere çarpma yüksekliğini düşürmek,
• Moloz yığınını düşen parçalar için tampon olarak kullanmak,
• Hassas komşu yapılarda yıkım öncesi mevcut durum tespitini fotoğraf ve tutanakla belgelemek.

Okul, hastane veya tarihi yapı yakınındaki işlerde çalışma programını bu yapıların kullanım saatlerini de dikkate alarak kurarız.

Kontrollü mekanik yıkım hangi yapılar için uygundur?

Az ve orta katlı betonarme apartmanlar, müstakil evler, işyerleri ve az katlı ticari yapılar bu yöntemin tipik alanıdır. Genel yıkım sürecinin ruhsat, asbest ve atık adımlarını ise bina yıkımı sayfasında topladık.

Patlayıcıyla yıkım bu sayfanın konusu değildir. Patlayıcılı yıkımı yalnızca Y1 grubundaki müteahhitler yapabilir ve konut ölçeğindeki işlerde nadiren tercih edilir.

Yıkım teklifinde yöntem hakkında hangi soruları sormalı?

Aynı bina için iki teklif farklı yöntemlere dayanıyorsa fiyat farkının nedeni çoğu zaman yöntemdedir. Teklifi değerlendirirken şu soruların yazılı cevabını isteyin:

• Komşu duvara bitişik şeritte makine mi, el aleti mi kullanılacak ve bu şerit yaklaşık kaç metre genişliğinde?
• Yıkım planını hangi inşaat mühendisi hazırlıyor ve plan ruhsat dosyasına nasıl giriyor?
• Toz bastırma sistemi hangi noktada, hangi rüzgâr durumunda çalıştırılacak?
• Temel ve bodrumda hangi kotta durulacak, komşu temel kotunun altına inilmesi gerekiyorsa hangi tedbir alınacak?
• Mevcut durum tespiti komşu yapılar için yıkımdan önce yapılacak mı?

Cevaplar belirsizse sorun makine seçiminde değil, planın henüz yazılmamış olmasındadır. Teklifleri bu açıdan kıyaslama yöntemini yıkım teklifi nasıl karşılaştırılır yazısında ayrıca anlattık.